AB'den Meta'ya Kritik Uyarı: Instagram ve Facebook'ta Bağımlılık Yapan Özellikler Kaldırılabilir

Avrupa Komisyonu, Meta şirketinin Facebook ve Instagram platformlarında kullandığı bazı temel tasarım özelliklerinin bölge kanunlarını ihlal ettiği sonucuna vardı. Komisyonun yayımladığı resmi ön değerlendirme raporuna göre, otomatik video oynatma ve sonsuz kaydırma gibi fonksiyonlar kullanıcıların beynini adeta bir 'otomatik pilota' bağlayarak sağlıksız alışkanlıklar oluşturuyor. Bu durumun özellikle genç kullanıcılar arasında kompulsif, yani zorlayıcı bir kullanım davranışına yol açtığı belirtiliyor. Yetkililer, Meta'nın bu tasarımları bilinçli olarak kullanmaya devam etmesinin, çevrimiçi dolandırıcılık ve yasa dışı içeriklerden korunmayı amaçlayan Dijital Hizmetler Yasası'na (DSA) doğrudan bir darbe vurduğunu savunuyor. AB'nin bu adımı, büyük teknoloji şirketlerinin kullanıcı etkileşimini artırmak için kullandığı psikolojik yöntemlere karşı Avrupa'da yeni bir düzenleme döneminin habercisi olarak değerlendiriliyor.

Soruşturma sürecinde en çok dikkat çeken konulardan biri, çocukların ve gençlerin gece saatlerindeki sosyal medya kullanım alışkanlıkları oldu. AB Komisyonu, Meta'nın özellikle reşit olmayanların gece boyunca platformlarda ne kadar vakit geçirdiğine dair kritik verileri kasıtlı olarak göz ardı ettiğini iddia ediyor. Hikâyeler ve Reels gibi özelliklerin children marketed aşırı ve hatta bağımlılık yapıcı bir kullanımı teşvik ettiği vurgulanıyor. Komisyon ayrıca, platform algoritmalarının gençleri zararlı içeriklere doğru sürükleyen 'tavşan deliği' etkisini de derinlemesine inceliyor. Yetkililer, Meta'nın 13 yaşından küçük çocukların kendi kullanım koşullarına ve AB hukukuna aykırı bir şekilde platformlara erişmesini engellemedeki başarısızlığını da suçlamalar arasına ekledi.

Avrupa Birliği, mevcut yapılandırmanın değiştirilmesi için Meta'dan somut ve radikal adımlar atmasını talep ediyor. Bu kapsamda, kullanıcıları pasif bir tüketim döngüsüne sokan otomatik video oynatma özelliğinin varsayılan olarak kapalı gelmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, sürekli ve kontrolden çıkmış bir kaydırma deneyimi sunan sonsuz kaydırma özelliğinin tamamen kaldırılması isteniyor. AB yetkilileri, kullanıcıların dijital ortamda nefes alabilmesi için düzenli ekran molalarının sisteme entegre edilmesini şart koşuyor. Son olarak, kullanıcıyı sürekli aynı içeriklerle karşı karşıya bırakan şiddetli kişiselleştirme algoritmalarının, daha az bağımlılık yapıcı hale getirilmesi talep ediliyor. Bu taleplerin yerine getirilmemesi durumunda şirketin Avrupa pazarındaki faaliyetleri ciddi şekilde kısıtlanabilir.

Soruştmaya konu olan ciddi iddialara karşı Meta'dan gelen ilk tepki ise oldukça savunmacı oldu. Şirket sözcüsü, Avrupa Komisyonu'nun ön değerlendirmesindeki bulguları kesin bir dille reddederek kabul etmediklerini açıkladı. Meta yetkilileri, gençleri korumak amacıyla uzun süredir üzerinde çalıştıkları önemli adımların bu raporda yeterince değerlendirilmediğini savunuyor. Şirket özellikle soruşturma sürecinde devreye aldıkları 'Genç Hesapları' (Teen Accounts) sistemini örnek göstererek önlemlerini kanıtlamaya çalışıyor. Bu sistem sayesinde ebeveynlerin çocuklarının gece saatlerinde Instagram'a erişimini tamamen engelleyebildiği ve günlük ekran süresini 15 dakikaya kadar sınırlandırabildiği belirtiliyor.

Bu son gelişme, Avrupa genelinde çocukların sosyal medyaya erişimini tamamen yasaklama eğiliminin giderek güçlendiğini gösteriyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in kurduğu uzman kurulun, çocuklara yönelik sosyal medya yasağı raporunu önümüzdeki günlerde açıklaması bekleniyor. Von der Leyen, konuya yaklaşımını 'Asıl soru gençlerin sosyal medyaya erişip erişmemesi değil, sosyal medyanın gençlere erişip erişmemesi gerektiğidir' şeklindeki sert sözleriyle özetlemişti. Fransa, İtalya ve İspanya gibi en az on AB ülkesinin çocuklar için kendi ulusal kısıtlamalarını planladığı bir dönemde, Brüksel tüm kıta için geçerli olacak geniş çaplı bir düzenleme hazırlığı içinde. Nihai kararın Meta aleyhine sonuçlanması halinde şirketin küresel yıllık cirosunun yüzde altısına varan devasa bir para cezasıyla karşı karşıya kalacağı da unutulmaması gerekenler arasında.