ABD, Rus sahipli Sırp petrol şirketi NIS'e yönelik yaptırımları erteledi

Sırbistan'ın en büyük petrol şirketi olan ve kontrol hissesi Rus enerji devlerine ait olan NIS (Naftna Industrija Srbije), Amerika Birleşik Devletleri tarafından uygulanan yaptırımlardan bir kez daha muaf tutuldu. ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi'nin (OFAC) verdiği bu yeni erteleme kararı, şirketin 31 Temmuz'a kadar faaliyetlerine ara vermeden devam edebilmesine olanak tanıyor. Sırbistan Enerji Bakanı Dubravka Djedovic Handanovic, konuyla ilgili olarak sosyal medya hesabından bir açıklama yaparak sürecin yakından takip edildiğini duyurdu. Bu muafiyet, şirketin bölgesel enerji tedarikinde yaşanabilecek olası bir krizin önüne geçilmesi amacıyla uzatıldı. Böylece, hisse devri süreçleri tamamlanana kadar ülkenin enerji ihtiyaçlarının güvenli bir şekilde karşılanması hedefleniyor.

Söz konusu erteleme kararı, NIS'in Rus hissedarlardan kurtularak yeni bir yapıya kavuşması için tanınan ek bir süre olarak değerlendiriliyor. Şirket, Rus hisselerinin satışı tamamlanana kadar ham petrol ithalatına ve rafineri faaliyetlerine devam edebilecek. Sırbistan'ın tek petrol rafinerisini işleten NIS'in durumu, ülkenin enerji güvenliği açısından son derece kritik bir öneme sahip. Zira olası bir yaptırım veya faaliyet durması, Sırbistan'ın akaryakıt tedarikinde ciddi sıkıntılara yol açabilecekti. Önceki izinlerin süresi bu hafta dolacakken, yeni karar eşikte bir krizin çözülmesini sağladı. Süreç boyunca taraf devletler ve şirketler, yaptırım kapsamından tamamen çıkmak için yoğun bir diplomasi yürütüyor.

ABD Hazine Bakanlığı, NIS'e yönelik yaptırımları ilk olarak Ekim ayında, Rusya'nın enerji sektörünü hedef alan daha geniş çaplı kısıtlamalar kapsamında devreye sokmuştu. Bu hamle, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik savaşı sırasında finansal baskıyı artırma stratejisinin bir parçası olarak görülüyordu. Amerikan hükümeti, yaptırımların kaldırılması için Gazprom Neft ve Gazprom gibi Rus şirketlerin NIS'teki hisselerini tamamen elden çıkarmasını şart koşmuştu. Ancak hisselerin satışı karmaşık bir hukuki ve ticari süreç içerdiğinden, taraflar defalarca ek süre talep etmek durumunda kalmıştı. Bu bağlamda OFAC, son olarak taraflara bu işlemleri tamamlamaları için bu haftanın ortasını son tarih olarak belirlemişti. Uluslararası enerji piyasalarındaki dalgalanmalar da sürecin hassasiyetini artıran diğer bir faktör oldu.

Şirketin geleceği adına atılan en somut adım, Macar enerji şirketi MOL'un devreye girmesiyle gerçekleşti. MOL, 19 Ocak'ta Gazprom Neft ve Gazprom'un NIS'teki toplam yüzde 56'lık kontrol hissesini satın almak için bir anlaşma imzaladı. Bu satın alma anlaşması neticesinde, şirketin Rus etkisinden çıkarak bölgesel bir Avrupa şirketine dönüşmesi planlanıyor. Anlaşmanın imzalanmasının ardından OFAC, sürecin sağlıklı bir şekilde tamamlanabilmesi için birkaç kez erteleme kararı almak zorunda kaldı. Son alınan 31 Temmuz ertemesi de bu satış işlemlerinin kesinleşmesi ve resmiyete kavuşturulması için tanınan ek bir süreyi temsil ediyor. Bölgesel enerji devi olan MOL'un bu hisseyi alması, Sırbistan ile Macaristan arasındaki ekonomik entegrasyonu da güçlendirecek bir adım olarak yorumlanıyor.

Şirketin mevcut hisse yapısına bakıldığında, Gazprom'un NIS'in yüzde 11,3'üne, yaptırıma tabi yan kuruluşu Gazprom Neft ise yüzde 44,9'una sahip durumda bulunuyor. Sırp hükümeti ise şirketin yüzde 29,9'unu kontrol ederken, geriye kalan hisseler küçük hissedarlara ve şirket çalışanlarına dağılmış durumda. Bununla birlikte, Sırbistan hükümeti söz konusu devir ve yeniden yapılandırma sürecinde kendi gücünü artırmak istiyor ve NIS'teki payını ek olarak yüzde 5 daha yükseltmeyi planlıyor. Tüm bu gelişmeler, Balkanlar'daki enerji politikalarının şekillenmesinde belirleyici olacak kritik bir dönemeçte yaşanıyor. Rus sermayesinin bölgeden kademeli olarak çekilmesi, aynı zamanda Avrupa'nın enerji arz güvenliği politikalarına paralel bir dönüşümü işaret ediyor.