Akaryakıtta Eşel Mobil Sistemi kaldırılıyor: Kademeli geçiş planı ve fiyat etkileri

Hazine ve Maliye Bakanlığı, enflasyonla mücadele kapsamında mart ayında devreye aldığı Eşel Mobil Sistemi'ni sonlandırmak üzere üç aşamalı bir çıkış planı hazırladı. Uluslararası petrol piyasalarında görülen normalleşme eğilimi ve fiyatların istikrar kazanması, bu vergi destek mekanizmasının misyonunu tamamladığını göstermiştir. Yapılan yeni düzenleme ile birlikte benzin, motorin ve otogaz gibi akaryakıt ürünlerinde uygulanan vergi avantajı, belirlenen takvim doğrultusunda kademeli olarak geri çekilecektir. Resmî Gazete'de yayımlanan karara göre uygulama, 1 Ekim 2026 tarihine kadar piyasadaki dengeleri bozmadan yumuşak bir geçiş süreciyle tamamen sona erecek. Bu kararın, akaryakıt fiyatlarındaki volatiliteyi yönetmek ve bütçe üzerindeki mili yükü hafifletmek amacıyla alındığı belirtilmektedir.

Eşel Mobil Sistemi'nin kaldırılması süreci, piyasaları şok etmemek adına belirli bir takvime bağlanmıştır. Buna göre 31 Temmuz tarihine kadar rafineri çıkış fiyatlarında meydana gelebilecek artışların yüzde 50'si Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi aracılığıyla tüketiciye yansıtılmayacaktır. Ancak takvimin ikinci aşaması olan 1 Ağustos ile 30 Eylül tarihleri arasında, bu destek oranı yüzde 25 seviyesine düşürülecek ve kısmi bir yansıtma süreci başlayacaktır. 1 Ekim itibarıyla ise sistem tümüyle tarihe karışacak ve akaryakıt fiyatlarındaki değişim koşulsuz olarak pompa fiyatlarına yansıtılacaktır. Öte yandan, rafineri fiyatlarında bir düşüş yaşanması durumunda, mevcut uygulamadan farklı olarak bu durum ÖTV artışı olarak tahakkum ettirilecek ve fiyatlar artırılacak.

Yürürlüğe giren kanun hükmünde kararnamenin bir başka önemli maddesi de temmuz ve aralık aylarında yapılması gereken Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) güncellemesinin bu yıl yapılmayacak olmasıdır. Normal şartlarda ÖTV Kanunu'na ekli listedeki ürünler için yılda iki kez yapılan endeksleme, akaryakıttaki vergi oranlarını artıran bir faktör olarak biliniyordu. Hükümetin bu yıl söz konusu güncellemeyi yapmaktan imtina etmesi, fiyatlarda olası ekstra bir artışın önlenmesi ve enflasyonist baskıların hafifletilmesi açısından stratejik bir adım olarak değerlendirilmektedir. Bu durum, tüketicilerin ÖTV kaynaklı ekstra bir zam dalgasıyla karşılaşmasını engelleyerek fiyat istikrarına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Sistemin kaldırılma gerekçeleri arasında başta ABD, İsrail ve İran hattındaki jeopolitik gerilimlerin piyasalar üzerindeki etkilerinin azalması gösterilmektedir. Mart ayında sistemin devreye girmesine rağmen benimsenen bu dezenflasyonist politikanın, küresel petrol fiyatlarındaki düşüş eğilimiyle birlikte daha az gerekli hale geldiği ifade edilmektedir. Maliye yetkilileri, uygulamanın kademeli şekilde bitirilmesinin genel enflasyon verileri üzerinde herhangi bir olumsuz etki yaratmayacağını, aksine bütçe disiplinine katkı sağlayacağını öngörmektedir. Eşel Mobil uygulamasının sona ermesiyle birlikte, devletin bütçe side üzerinde yarattığı mali yükün de tamamen ortadan kalkması ve kaynakların daha verimli alanlara yönlendirilmesi planlanmaktadır.