Avrupa Birliği Çin'e sadece uçak satmakla kalmıyor, aynı zamanda bir rakibi güçlendiriyor

Çin Doğu Havayolları'nın (China Eastern) geçtiğimiz ay Airbus'tan 25 adet A330neo modeli uçak sipariş ettiği açıklandı. Bu siparişin katalog fiyatı yaklaşık 9.35 milyar dolar olarak belirtiliyor ki bu durum, havacılık sektöründeki devasa ekonomik hacmi gözler önüne seriyor. Söz konusu havayolu şirketi, sadece üç ay önce de Airbus'tan benzer şekilde büyük bir uçak siparişi vermişti. Çin hükümeti, yıllardır yabancı şirketlere bağımlılığı azaltmak amacıyla kendi yerli yolcu uçağı olan C919'ı dünya çapında bir marka haline getirmeye çalışıyor. Ancak bu devasa Airbus siparişleri, Çinli devlet şirketlerinin Avrupa üreticilerine milyarlarca dolar aktarmaya devam ettiği karmaşık bir tabloyu işaret ediyor.

Peki, Çin devletinin yerli ve millî olarak tanıttığı uçakların kullanıma girmesine rağmen, bu büyük Çinli havayolu neden bir Avrupa şirketine bu kadar büyük meblağlar ödüyor? Temel nedenlerden biri, A330neo gibi geniş gövdeli (widebody) uçakların pazarındaki ciddi teknolojik ve kapasite boşluğudur. Çin'in uçak üreticisi olan Commercial Aircraft Corporation of China (COMAC), şu anki teknolojik altyapısıyla dar gövdeli uçağı olan C919'ı üretmekte başarılı olsa da geniş gövdeli pazarında henüz rekabetçi bir ürün sunamıyor. Bu nedenle Çinli havayolları, kıtalararası uzun menzilli uçuşları gerçekleştirmek için Airbus ve Boeing gibi köklü Batılı şirketlere mecbur kalıyor. Bu durum, Çin'in havacılık sektöründeki iddialı hedeflerine rağmen mevcut teknolojik sınırları olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Avrupa Birliği açısından bakıldığında bu durum, Çin ile kurulan karmaşık ticari ilişkilerin sadece ekonomik getirilerinden ibaret olmadığını, aynı zamanda stratejik ikilemleri de barındırdığını gösteriyor. Çin, dünya genelinde ABD merkezli Boeing şirketinin hakimiyetini kırmak isteyen Avrupa menşeli Airbus için dünyanın en büyük ve en kritik pazarlarından biri konumunda. Dolayısıyla Avrupa, ticari başarısını sürdürmek ve ABD'ye karşı rekabet avantajı elde etmek için Çin ile ticari bağlarını derinleştirmek zorunda hissediyor. Ancak eleştirmenler, bu kazançlı ticaretin uzun vadede Çin'in yerli havacılık ekosistemini de dolaylı yoldan beslediğini ve Avrupalı rakipler için daha da güçlü bir rakip yarattığını savunuyor. AB bu noktada, kısa vadeli ekonomik çıkarlar ile uzun vadeli stratejik güvenlik ve rekabet avantajı arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor.

Çin hükümeti, COMAC'ı desteklemek ve yabancı bağımlılığı azaltmak için havayolları üzerinde yoğun bir baskı uygulayarak onları C919 gibi yerli uçakları filolarına dahil etmeye teşvik ediyor. Nitekim Çin Doğu Havayolları da yerli üretilen C919'ın ilk ticari uçuşlarını gerçekleştirme gururunu taşıyan öncü şirkettir. Ancak aynı şirket tarafından imzalanan bu milyarlarca dolarlık yeni Airbus anlaşmaları, Batılı üreticilerin kalitesinin ve teknolojik üstünlüğünün hâlâ erişilmez olduğunu kanıtlıyor. Çinli yetkililer, bu tarz büyük satın almaları uzun menzilli kapasiteyi hemen artırmak ve filoları hızla yenilemek için geçici ama zorunlu adımlar olarak değerlendiriyor. Öte yandan, Çin'in kalkınma planları arasında ileride geniş gövdeli uçak pazarına da giriş yaparak hem Airbus'ın hem de Boeing'in tekelini kırma hedefi sağlam bir şekilde bulunuyor.

Tüm bu gelişmeler, küresel havacılık endüstrisindeki çift taraflı bağımlılığın ve rekabetin giderek daha fazla iç içe geçtiğini gözler önüne seriyor. Avrupa ve Çin arasındaki bu büyük ticari hacim, her iki tarafın da jeopolitik gerilimlere rağmen birbirlerinin pazarlarından faydalanmaya devam ettiğini gösteriyor. Gelecekte, Çin'in geliştireceği yerli uçakların teknolojik olarak olgunlaşıp uluslararası standartları yakalayıp yakalayamayacağı merak konusudur. Ayrıca, bu tür devasa siparişlerin ve teknoloji transferlerinin dünya siyaseti üzerindeki etkileri uzun yıllar boyunca ticaret analistleri tarafından yakından takip edilecek. Sonuç olarak, bu uçak satın alımları basit bir ticaret olayından çok, küresel güç mücadelesinin ve ekonomik stratejilerin havacılık semalarındaki yansıması olarak değerlendirilmelidir.