Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nden Macaristan'a Protesto Yasağı Kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Macaristan'ın koronavirüs pandemisi döneminde uyguladığı protesto yasaklarının ifade ve toplanma özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, Macar polisinin korna çalan araçlarla yapılan gösterileri keyfi olarak dağıtmasını ve engellemesini eleştirdi. İhlalin boyutu, yalnızca pandemi kısıtlamalarının ötesine geçerek temel insan haklarının askıya alınmasını içerdiği vurgulandı. Bu karar, Macaristan'da hükümetin otoriter eğilimler konusunda Avrupa'da artan eleştirilerin ortasında geldi. Söz konusu olaylar, ülkede sivil itaatsizlik eylemlerinin ve hükümet karşıtı gösterilerin nasıl bastırıldığını gözler önüne serdi.

Dava konusu olan olaylar, Szivárvány Misszió (Gökkuşağı Misyonu) adlı örgüt ile aktivist Jámbor Sándor tarafından başlatılan otomobil konvoyu protestolarına dayanıyor. Katılımcılar, araçlarının kornalarını çalarak hükümetin politikalarına karşı seslerini duyurmaya çalışıyorlardı. Ancak Macar polisi, koronavirüs salgını sırasında uygulanan olağanüstü hali ve sağlık önlemlerini gerekçe göstererek bu eylemleri derhal yasakladı. Yetkililer, bu tür gösterilerin halk sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturduğunu iddia ederek eylemcilerin toplanma hakkını kısıtladı. Mahkeme ise bu kısıtlamanın orantısız ve hukuki bir dayanaktan yoksun olduğunu tespit etti.

Strazburg'daki üst mahkeme, kamu sağlığını koruma amacının bile temel demokratik hakların tamamen rafa kaldırılmasını haklı çıkaramayacağını belirtti. Kararda, yetkililerin gösterileri tamamen yasaklamak yerine, sosyal mesafe ve maske kuralları gibi daha az kısıtlayıcı yöntemleri denemesi gerektiği vurgulandı. Polisin güç kullanarak veya doğrudan yasaklayarak müdahale etmesi, toplanma özgürlüğünün özüne yönelik ağır bir darbe olarak nitelendirildi. Mahkeme ayrıca, hükümetin eylemcilere yönelik tutumunun yalnızca pandemi süreciyle sınırlı kalmadığını, muhalif sesleri susturmaya yönelik daha geniş bir eğilimin parçası olabileceğini ima etti. Bu hukuki değerlendirme, Avrupa'da demokratik normların korunması açısından son derece kritik bir emsal niteliği taşıyor.

Macaristan Hükümeti son yıllarda yargı bağımsızlığı, basın özgürlüğü ve sivil toplum kuruluşlarının faaliyetleri konularında sık sık Avrupa Birliği kurumlarıyla karşı karşıya geliyor. AİHM'nin bu son kararı, başkent Budapest'de ve ülke genelinde hükümete karşı düzenlenen protestoların ne kadar zorlu koşullarda gerçekleştirildiğini kanıtlar nitelikte. İnsan hakları savunucuları, bu kararı hükümetin otoriter uygulamalarına karşı verilmiş önemli bir uluslararası uyarı olarak değerlendiriyor. Kararın ardından gözler, Macaristan'daki mahalli yönetimlerin ve polis birimlerinin gelecekteki protestolara nasıl bir tutum sergileyeceğine çevrilmiş durumda. Sivil toplum örgütleri ise bu emsal kararı kullanarak kendi eylem haklarını daha güçlü bir şekilde savunmayı planlıyor.

Öte yandan bu hüküm, pandemi dönemini fırsat bilen diğer ülkelerin de benzer ihlallerinin yargıya taşınabileceği yönünde bir sinyal veriyor. Avrupa konseyi üyesi devletler, mahkemenin bu kararını referans alarak kendi içerideki yasama ve uygulama faaliyetlerini gözden geçirmek zorunda kalacak. Activist Jámbor Sándor ve Szivárvány Misszió temsilcileri, adaletin yerini bulmasından duydukları memnuniyeti dile getirerek mücadelelerinin sonuç verdiğinin altını çizdi. Kararın, basit bir korna sesinin bile bir demokratik tepki aracı olarak kabul görmesi açısından sembolik bir önemi bulunuyor. Bu olay, uluslararası hukukun, ülkelerin içişlerine yönelik insan hakları ihlallerini tespit etme ve onarma konusunda ne kadar elverişli bir zemin sunduğunu hatırlatıyor.