Avrupa Komisyonu, Rusya'nın katılımı nedeniyle Venedik Bienali fonlarının iptalini önerdi

Avrupa Komisyonu, Venedik Bienali'ne yönelik iki milyon euroluk Avrupa Birliği fonunun geri çekilmesi yönünde kesin bir tavır sergiledi. Söz konusu fon kesintisinin temel nedeni, 2026 Venedik Sanat Bienali'nde Rusya pavyonunun tekrar açılmasına izin verilmesidir. AB'nin Demokrasi Komisarı Henna Virkkunen, kararla ilgili açıklamasında, Rusya'nın pavyonunu yeniden açma kararının bienalin önceki yanıtları dikkatlice değerlendirildikten sonra alındığını belirtti. Virkkunen ayrıca Avrupa'da vergi mükelleflerinin katkılarıyla finanse edilen kültürel etkinliklerin demokratik değerleri teşvik etmesi ve koruması gerektiğini vurguladı. Komisyon, günümüz Rusya'sında bu temel demokratik değerlere yeterince saygı duyulmadığını gerekçe göstererek süreci başlattı.

Gerilim, Venedik Bienali Vakfı Başkanı Pietrangelo Buttafuoco'nun Rusya pavyonunun 2026 edisyonunda yeniden açılacağını onaylamasının ardından alevlendi. 2022 ve 2024 yıllarındaki bienal etkinliklerinde kapalı tutulan bu pavyonun tekrar faaliyete geçeceği haberi, tepkilerin hızla yayılmasına neden oldu. Bu gelişme üzerine İtalyan Kültür Bakanı Alessandro Giuli ve hükümet, karara sert bir muhalefet göstererek durumu yakından incelemek üzere Venedik'e denetçiler gönderdi. Ardından Avrupa Komisyonu, Nisan ayında Bienali 2025'ten 2028'e kadar üç yıllık süre boyunca 2 milyon euroluk hibeyle ödüllendiren sübvansiyon programını askıya alma prosedürünü resmen başlattı.

Avrupa Komisyonu'nun süreçteki ilk adımı, Venedik Bienali Vakfı'na kararını geri çekmesi ya da pavyonun açılması için geçerli sebepler sunması amacıyla 30 günlük bir süre tanımak oldu. Ancak Bienali yönetimi, aldığı kararı uygulamaya devam etme konusunda kararlılığını gösterdi. Yine de ilerleyen süreçte Rusya pavyonu tam kapasiteyle değil, yalnızca kısmi bir şekilde ziyaret edilebilir hale geldi. Bunun arkasında yatan ana neden, Venedik Bienali'nin bu mekanda herhangi bir kamu etkinliği düzenlemek için gereken resmi izinleri zamanında alamamış olmasıydı. Bu lojistik ve bürokratik engeller, tansiyonun bir nebze de olsa düşmesini sağladı.

Avrupa Komisyonu'nun fonların kesilmesi yönündeki açıklaması şu an için doğrudan bağlayıcı bir yaptırım özelliği taşımıyor; bu durum daha çok bir tavsiye kararı niteliğinde. Nihai ve kesin kararı verme yetkisi, Avrupa Eğitim ve Kültür Yürütme Ajansı'na (EACEA) ait bulunuyor. Bu bağlamda dikkat çeken bir detay ise, daha önce sürecin yürütülmesinden sorumlu olan ajansın da bienalin bu talebine karşı olumlu bir görüş bildirmiş olmasıdır. Kararın Avrupa Birliği nezdinde kültürel kurumların siyasi gelişmeler ve uluslararası krizler karşısında nasıl bir konum alması gerektiği konusunda önemli bir emsal teşkil edip etmeyeceği ise merakla bekleniyor.

Konuyla ilgili Venedik Bienali yönetiminden gelen yanıtta, kurumun kararı teknik makamlardan değil sosyal medya platformu X üzerinden siyasi otoritelerden öğrendiği belirtilerek prosedüre yönelik eleştiriler dile getirildi. Bienali yetkilileri, EACEA tarafından gönderilen üçüncü yazıya belirlenen süre zarfında eksiksiz bir şekilde cevap verdiklerini ve teknik makamlardan resmi bir yazışma beklediklerini ifade etti. Yönetim, gerekli görülmesi halinde haklarını tüm yetkili mercilerde sonuna kadar savunacaklarını da sözlerine ekledi. Son olarak, bahsi geçen AB fonunun yalnızca bienalin geniş programlarının çok küçük ve marjinal bir kısmını ortak finanse ettiği ve mevcut kültürel etkinliklerin planlandığı gibi devam edeceği vurgulandı.