Bandera Volyn Katliamı'nı Biliyor muydu? Soykırımın Nedenleri

Son dönemde bazı Ukraynalı tarihçilerin açıklamaları, ülkenin tarihsel hafızasının yeniden inşası konusunda ciddi tartışmalar yol açıyor. Wrocław Üniversitesi'nden tarihçi Profesör Grzegorz Hryciuk, bu tarihçilerin mitolojik bir tarihsel bilinç yaratmaya çalıştıklarını ifade ediyor. 1943 ile 1945 yılları arasında Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) ve Ukrayna Milliyetçileri Örgütü'nün (OUN) gerçekleştirdiği eylemlerin suç teşkil eden bir nitelik taşıdığı gerçeğinin bilinçli olarak bastırıldığı iddia ediliyor. Bu durum, Polonya ve Ukrayna arasındaki tarihsel anlaşmazlıkların çözülmesini zorlaştıran en önemli etkenlerden biri olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, geçmişle yüzleşmeden kalıcı bir tarihsel uzlaşmanın mümkün olamayacağı konusunda uyarılarda bulunuyor.

Volyn Katliamı, II. Dünya Savaşı'nın en karanlık ve trajik sayfalarından birini oluşturuyor. 1943-1944 yıllarında Volhynia ve Doğu Galiçya bölgelerinde yaşayan etnik Polonyalılara yönelik sistematik bir etnik temizlik kampanyası yürütüldü. Bu süreçte on binlerce sivil Polonyalı, kadınlar ve çocuklar dahi hedef alınarak acımasızca katledildi. Olayların sorumlusu olarak gösterilen UPA ve OUN teşkilatları, kendi bağımsız devlet kurma hayallerini gerçekleştirmek için bölgelerden Polonya nüfusunu tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemişti. Profesör Hryciuk gibi tarihçiler, bu olayların sıradan bir savaş tragededyasından ziyade, kitlesel ve planlı bir soykırım characteristicsi taşıdığını vurguluyor. Bu nedenle olayların hafife alınması veya farklı şekilde paketlenmeye çalışılması, mağdurların anısına yapılmış büyük bir haksızlık olarak değerlendiriliyor.

Haberin başlığında da gündeme getirilen en kritik sorulardan biri, dönemin önde gelen Ukrayna milliyetçisi lideri Stepan Bandera'nın bu katliamlar hakkında ne kadar bilgiye sahip olduğudur. Bandera'nın rolü ve bilgisi, hem Polonya hem de Ukrayna'da tarihçiler arasında ve siyasi arenada derin bir kutuplaşma konusudur. Polonyalı araştırmacılar genellikle OUN liderliğinin bu eylemleri onayladığını ve organize ettiğini öne sürerken, bazı Ukraynalı tarihçiler bu iddiaları sorgulamaya veya hafifletmeye çalışmaktadır. Ancak gerçeklerin tam olarak aydınlatılabilmesi için tüm arşiv belgelerinin tarafsız bir gözle incelenmesi gerektiği belirtiliyor. Bandera'nın kişisel sorumluluğu ne olursa olsun, örgütün geniş çaplı katliamlara giriştiği ve bu durumun orta vadede stratejik bir hata olduğu artık tarihsel bir gerçeklik olarak kabul ediliyor.

Tarihçi Grzegorz Hryciuk'un eleştirileri, günümüzde Ukrayna'da ulusal kimlik inşasının nasıl şekillendirildiği sorusunu da beraberinde getiriyor. Modern Ukrayna'da OUN ve UPA mensupları, çoğu zaman Sovyetler Birliği'ne karşı kahramanca bir bağımsızlık mücadelesi vermiş ulusal özgürlük savaşçıları olarak lanse ediliyor. Bu kahramanlık anlatısının korunabilmesi için, söz konusu milis güçlerin Polonyalı sivillere karşı işledikleri korkunç suçların üzeri örtbas edilmeye veya meşrulaştırılmaya çalışılıyor. Profesör, gerçekleri çarpıtarak oluşturulmuş bu tür mitolojik anlatıların uzun vadede komşu ülkelerle ilişkileri zedeleyeceğini savunuyor. Nesnel ve bilimsel tarihyazımından uzaklaşmanın, bölgedeki gerilimleri artırmaktan başka bir işe yaramayacağına inanılıyor.

Polonya-Ukrayna ilişkileri açısından Volyn Katliamı konusu, günümüzde hala çözülememiş ve aşılması son derece zor bir tarihsel mesele olmaya devam ediyor. İki ülke, bölgesel güvenlik ve Rusya'ya karşı ortak stratejik çıkarlar doğrultusunda sıkı bir diplomatik işbirliği yürütmeye çalışsa da bu soykırım gölgesi ikili ilişkilerin üzerinde ağır bir yük olarak duruyor. Polonya tarafı, soykırımın tüm acımasız gerçekliğiyle kabul edilmesini ve kurbanların layıkıyla anılmasını sağlayacak somut adımlar bekliyor. Öte yandan Ukrayna'nın, ulusal kahramanlarını lekeleyebilecek böyle bir yüzleşmeyi şu anki savaş koşullarında içselleştirmesi ve toplumsal bir kabul sağlaması oldukça güç görünüyor. Tarihçiler, bu geçmiş yaralarının sarılabilmesi için karşılıklı empati, bilimsel diyalog ve siyasi önyargılardan uzak kalınması gerektiğini sık sık hatırlatıyor.