Bánh Ú Tro: Tết Đoan Ngọ'nun Yeşil Yapraklara Sarılı Çocukluk Sevinci

Vietnam'ın geleneksel festivalleri her zaman özel yemeklerle anılır. Ay Yeni Yılı'nda bánh chưng ve bánh tét yenirken, Trung Thu'nun gelişi ay çöreği ve bánh pía ile müjdelenir. Tết Đoan Ngọ'da ise insanlar bánh bá trạng ve bánh ú tro yiyerek bayram havasını hissederler. Bu makale, Tết Đoan Ngọ festivalini ve onun vazgeçilmez tatlısı bánh ú tro'yu derinlemesine inceliyor.

Tết Đoan Ngọ, ay takviminin beşinci ayının beşinci gününe denk gelir ve yılın ortasını işaret eder. Bu festival sadece Vietnam'da değil, Çin, Japonya, Kuzey ve Güney Kore gibi birçok Doğu Asya ülkesinde de kutlanır. Her ülke farklı geleneklerle kutlasa da, ortak nokta kötü şansı uzaklaştırmak ve sağlık ile bereketli hasat dilemektir. Vietnam'da Tết Đoan Ngọ'nun kökeni, eski Vietnamlıların tarımsal yaşamına dayanır. Araştırmacı Trần Ngọc Thêm'in "Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam" adlı kitabında belirttiği gibi, Vietnam Yengeç Dönencesi üzerinde yer aldığından yazlar bunaltıcı ve sağlığı olumsuz etkileyicidir. Çiftçiler hava durumunu izleyerek zararları en aza indirmeye çalışmış ve bu da Tết Đoan Ngọ geleneklerini oluşturmuştur.

Bazı Vietnamlılar Tết Đoan Ngọ'yu gayriresmi olarak "Tết diệt sâu bọ" (Haşere Yok Etme Festivali) olarak adlandırır. Ay Mayıs'ında hava genellikle aşırı sıcak ve yoğun yağışlıdır, bu da böceklerin çoğalmasına ve insan bağışıklığının zayıflamasına neden olur. "Haşereleri yok etmek" için, beşinci günün öğle vaktinde aileler atalarına adak sunarak başarılı hasat, sağlık ve huzurlu bir yaşam dilerler. Diğer gelenekler arasında şifalı otlar toplamak, yaprak suyuyla banyo yapmak ve çocuklara kireç suyu sürmek sayılabilir.

Vietnam'ın her bölgesi, yerel inançlara ve ürünlere bağlı olarak farklı adak tabakları hazırlar. Kuzeylilerin tabağında kırmızı karpuz bulunurken, Thanh Hóa'dan Huế'ye kadar olan orta bölge tabaklarında ördek eti eksik olmaz. Quảng bölgesinde yaşayanlar yapışkan pirinç, chè ve bánh ú tro koyarlar. Güneyde ise chè trôi nước ve xôi gấc vazgeçilmezdir. Bu çeşitlilik içinde bánh ú tro, tüm Vietnam'da görülen nadir bir lezzettir.

Bánh ú tro, yapışkan pirinçten yapılır ve yeşil yapraklara sarılır. Adına rağmen, bu köfte genellikle bir çocuğun yumruğu büyüklüğündedir. Yapımında pirinç önce 24 saat kül suyunda bekletilir. Bu hafif alkali sıvı, pirinçteki nişastayı kısmen hidrolize ederek piştiğinde jöle gibi şeffaf olmasını sağlar. Bu işlem, bánh ú tro'nun diğer pirinç köftelerine göre daha kolay sindirilmesini sağlar. Her bölgede farklı şekil ve tatlarda yapılan bu tatlı, kuzeyde pekmezle, güneyde ise tek başına tüketilir. Orta Vietnam'da piramit şeklinde satılırken, güneyde daha çeşitli iç harçlarla sunulur.