Belo Horizonte Belediye Başkanı Halk Açıkında Uyuşturucu Kullanımına Ceza Öngören Yasa Teklifini Vetoledi

Brezilya'nın Minas Gerais eyaletine bağlı Belo Horizonte kentinin Belediye Başkanı Álvaro Damião, halka açık alanlarda yasadışı uyuşturucu bulundurma veya kullanımına ceza getiren yasa teklifini tamamen vetoledi. Belediye Meclisi tarafından hazırlanan ve Sargento Jalyson adlı meclis üyesi tarafından sunulan teklif, kamusal alanlarda uyuşturucu kullanırken veya bulundururken yakalananlara 1.500 Brezilya Reali idari para cezası uygulanmasını öngörüyordu. Karar, 27 Haziran 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Belediye başkanının bu vetosu, kentte uyuşturucu kullanımının önlenmesine yönelik cezai yaptırımların uygulanması konusunda önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Teklife göre, suçlu kişiler cezanın askıya alınması veya tamamen kaldırılması için gönüllü olarak bağımlılık tedavisine başvurabilecekti.

Veto gerekçesinde yürütme organı, söz konusu önlemin anayasaya aykırı olduğunu savunarak, ceza hukuku konularında yasama yetkisinin yalnızca federal Birliğe ait olduğunu vurguladı. Ayrıca teklifin, 2006 tarihli ve 11.343 sayılı ulusal yasa ile doğrudan çeliştiği belirtildi; zira bu yasa, uyuşturucu politikalarını ulusal düzeyde düzenlemektedir. Belo Horizonte Belediye Başsavcılığı da hazırladığı görüşte, teklifin federal mevzuatla zaten düzenlenmiş olan eylemler için idari yaptırımlar öngörerek bir tür 'paralel ceza yaptırımı' yaratacağını ifade etti. Bu durumun Brezilya Anayasası'nın 22. maddesini ihlal edeceği ve hukuki belirsizliklere yol açacağı değerlendirildi. Yetkililer, belediyelerin kendi başlarına suç sayılan eylemleri yeniden tanımlayamaz veya ceza tayin edemez şeklindeki hukuki tavrı dile getirdi.

Yasa teklifinin görüşülme sürecinde Minas Gerais Eyalet Savunma Dairesi de tasarıya karşı net bir muhalefet göstererek benzer gerekçelerle itirazda bulundu. Kurul, meclis üyelerinin suç olarak tanımlanan eylemler üzerine yasa yaparak belediyenin yetki sınırlarını aştığını ve bu durumun ulusal uyuşturucu politikalarına göre eşitsiz bir muamele yaratabileceğini öne sürdü. Öte yandan, tasarıda yer alan cezai yaptırımların yoksul ve marjinalize edilmiş kesimler üzerinde orantısız bir baskı oluşturma riski taşıdığı da gündeme getirildi. Savunma Dairesi yetkilileri, uyuşturucu bağımlılığının bir halk sağlığı sorunu olarak ele alınması gerektiğini, yalnızca polisiye tedbirlerle çözülemeyeceğini vurguladı. Tüm bu kurumların ortak itirazları, belediye başkanının kararını vetoya götürmesinde belirleyici bir rol oynadı.

Kentin Sağlık Bakanlığı da teklife sert tepki göstererek, önerilen düzenlemenin 'ağırlıklı olarak cezalandırıcı' bir yaklaşım benimsediğini belirtti. Bakanlık yetkilileri, bu tür cezai yaptırımların ruh sağlığı politikalarının temel ilkelerine aykırı olduğunu ve uyuşturucu kullanıcılarının daha da damgalanmasına yol açabileceğini savundu. Ayrıca Sosyal Yardım ve İnsan Hakları Bakanlığı, uygulamanın sokak denetimlerinde sosyal ve ırksal ayrımcılık yaratma riski taşıdığına dikkat çekti. Bu kurumlara göre, polis veya denetmenlerin halka açık alanlarda kimleri cezalandıracağına karar verirken önyargılı davranması kaçınılmaz olabilir. Bu eleştiriler, bağımlılık ile mücadelenin cezalandırma yoluyla değil, tedavi ve sosyal destek mekanizmalarıyla sürdürülmesi gerektiği yönündeki güçlü kamuoyu baskısını ortaya koydu.

Belediye başkanının tam vetosuyla birlikte yasalaşamayan teklif, şimdi yeniden değerlendirilmek üzere Belo Horizonte Belediye Meclisi'ne iade edildi. Meclis üyeleri, ilerleyen dönemde yapacakları bir oylama ile belediye başkanının vetosunu devam ettirme veya yeterli çoğunlukla onu geçersiz kılma hakkına sahip. Eğer meclis veto kararını devirmek için gereken onayı sağlarsa, yasa teklifi son halini alarak uygulamaya girebilecek. Ancak meclis başkanının vetosunu desteklemesi halinde teklif tamamen rafa kalkmış olacak. Brezilya'da kentsel alanlarda uyuşturucu kullanımının nasıl yönetileceği ve bağımlılığın bir suç mu yoksa sağlık sorunu mu olarak ele alınacağı tartışmaları bu karar ile birlikte daha da alevlenmiş durumdadır.