Yeni Zelanda'da Bilime Startup Gözüyle Bakmak: Neden Hatalı?

Yeni Zelanda hükümetinin yeni bilim politikaları ve bu yaklaşımın bilime verdiği zararlar derinlemesine eleştiriliyor. Hükümetin bilimsel araştırmaları giderek daha çok bir startup şirketi gibi yönetmeye çalışması, alanında uzmanlar tarafından ciddi bir endişeyle karşılanıyor. Uzmanlar, bilimin doğası gereği yavaş ilerlediğini, sürecin belirsizliklerle dolu olduğunu ve dolayısıyla startup mantığıyla ölçülemeyeceğini savunuyor. Bilimsel keşiflerin ve yeniliklerin zaman içinde, bazen nesiller boyunca sürecek birikimler sonucunda ortaya çıktığı unutulmamalıdır. Aksi takdirde, kısa vadeli kazanımlar peşinde koşarken, uzun vadeli, hayati çalışmaların feda edildiği endişesi giderek artıyor.

Günümüzde hükümetler bilimden bahsederken giderek artan bir şekilde startup şirketlerinden bahseder gibi konuşuyorlar. Araştırmanın çevik, yenilikçi olması ve siyasi döngüler içinde ölçülebilir sonuçlar üretebilmesi bekleniyor. Ayrıca, yatırım çekmesi, fikri mülkiyet yaratması, sanayiyi desteklemesi ve sonuç olarak ekonomik büyümeye katkıda bulunması da aranılan nitelikler arasında yer alıyor. Yeni Zelanda hükümetinin son zamanlarda yayınladığı 'Bilim Yatırım Planı' da kabaca bu yönü yansıtıyor. Bir düzeyde, bu yaklaşımın neden mantıklı olduğunu anlamak zor değil; zira ülke, verimlilik düşüklüğü, beyin göçü ve çevresel baskılar gibi bilinen zorluklarla karşı karşıya bulunuyor.

Ancak, bilimi bu şekilde konuşmaya başladığımızda, bilimin nasıl çalıştığına dair temel bir şeyi kaçırıp kaçırmadığımızı sormak gerekiyor. Bu hırslar, bilimin çok büyük bir bölümünden ziyade, mühendislik ve ürün geliştirme ile daha rahat bir şekilde yan yana oturuyor. Çünkü bilim genellikle yavaş hareket ediyor. Bazı keşifler hızlı yapılıyor olsa da, birçoğu yapılmıyor. Bazı projeler başarısızlıkla sonuçlanırken, diğerleri vazgeçilmez hale gelmeden önce yıllar boyunca sıradan görünebiliyor. İşi yapan kişiler, araştırmalarının başlangıcında nadiren hangi kategoriye gireceklerini biliyorlar.

Modern yaşamı dönüştüren teknolojiler genellikle, o anda ticari bir uygulaması olmayan soruların araştırılması sonucunda ortaya çıktı. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), fizikçilerin atom çekirdeklerinin davranışını on yıllarca incelemesi sayesinde var olabildi. mRNA aşılarının geliştirilmesi, yıllarca fon çekmekte zorlanan ve bazıları tarafından bilimsel bir çıkmaz sokak olarak kabul edilen araştırmalara dayanıyordu. GPS ise, bir asırdan fazla bir süre önce Einstein tarafından yürütülen teorik çalışmadan ortaya çıkan görelik anlayışına bağlı olarak çalışıyor. Tüm bu örnekler, bilimin ve teorik araştırmaların pratik ve sürpriz faydalarının genellikle önceden kestirilemez olduğunu çok net bir şekilde gösteriyor.

Yeni Zelanda'da, en değerli bilimsel katkıların bazıları, bilgiye yapılan uzun vadeli yatırımlardan geldi. Christchurch Sağlık ve Gelişim Çalışması, 1977'de Christchurch'de doğan 1.200'den fazla kişiyi takip etti. Yaklaşık elli yıl sonra bile çalışma, çocuk gelişimi, akıl sağlığı, eğitim, bağımlılık ve suç işlemeye dair içgörüler sağlamaya devam ediyor. Bir girişim sermayedarının yatırımın karşılığını almak için yarım asır beklemeyi hayal etmesi çok güç. Yine de bugün, çalışmanın yapılmaya değmediğini savunacak olan çok az kişi var. Ayrıca, adli tıp biliminde bile kullanılan yöntemler, geçmişteki bilim insanlarının mirası olarak bugünkü araştırmacıların hizmetine sunuluyor.

Sonuç olarak, bilim toplumdan daha zorlu bir şey talep ediyor. Belirsizliği kabul etmemizi, başarısızlığa tahammül etmemizi ve çalışmanın değeri sadece herkes emekli olduktan uzun sonra apparent hale gelirse bile yine de yatırım yapmamızı istiyor. Bu, satması kolay bir öneri değil; özellikle hane halkı kira, krediler ve yiyecek gibi acil baskılarla boğuşurken. Ancak bazı etkinlikler, yalnızca nesiller boyunca incelendiğinde anlam ifade ediyor. Bilim yalnızca cevaplar üretmekle kalmıyor; gelecek nesillerin henüz sorulmamış soruları yanıtlamasına izin veren koşulları yaratıyor. Bu da onu, işletmelere uyguladığımız aynı metriklerle değerlendirmeyi zorlaştırıyor.