Booktoker'lar ve Kitap Dünyasını Değiştiren Algoritmik Edebiyat Anlayışı

İnternetteki veriler ve yapılan analizler, TikTok üzerinden kitap tavsiyeleri veren "booktoker" lakaplı etkileyicilerin İtalya'da 200.000 takipçi sayısına ulaşabildiğini ortaya koymaktadır. Bu rakam, geleneksel edebi blogların veya sitelerin toplam erişimiyle kıyaslandığında oldukça yüksektir ve dijital platformların edebiyat dünyasındaki gücünü gösterir. Öyle ki 2022 yılında en çok satanlar listesinde yer alan eserlerin, bu kitap satışları agresif bir şekilde tavsiye eden booktoker'ların direct etkisiyle yükseldiği bilinmektedir. Bu durum, okurların karar verme süreçlerinde geleneksel eleştirmenlerden ziyade dijital içerik üreticilerini tercih etmeye başladığını açıkça ortaya koymaktadır.

Bu yeni dönemin en somut örneklerinden biri, Erin Doom takma adını kullanan genç bir yazarın attainedığı başarıdır. Yazar, gotik-romantik atmosferlerin ustası olarak nitelendirilmekte ve 2021 tarihli "Fabbricante di lacrime" (Gözyaşı Üreticisi) ile 2022 tarihli "Nel modo in cui cade la neve" (Kar Düşüşü Gibi) romanlarıyla büyük bir çıkış yakalamıştır. Doom'un hikayesi, Wattpad gibi platformlarda yayın yapmaya başlayarak ve ardından Salani gibi büyük yayınevleriyle anlaşarak dijital dünyadan fiziksel kitap raflarına geçişin en başarılı örneklerinden birini temsil eder. Yazarın anonimliğini koruma kararının, tıpkı Elena Ferrante örneğinde olduğu gibi, satışları olumsuz etkilemediği aksine merak unsuru yarattığı gözlemlenmiştir. Ancak yazarın 2023 yılından itibaren televizyon programlarına çıkarak yüzünü göstermesinin, beklenenin aksine satışlarda bir artışa而非, bir düşüşe neden olduğu ilginç bir paradokstur.

Erin Doom'un 2023 tarihli "Stigma" ve 2024 tarihli "Arcadia" eserleri, tamamen karanlık romantizme (dark romance) kaymasıyla birlikte, önceki eserlerine kıyasla ticari açıdan çok daha düşük bir performans sergilemiştir. Bu durum, yazarın popülaritesinin azaldığı veya kitlesinin beklentilerinin değiştiği şeklinde yorumlanabilir. Buna rağmen, genel piyasa verileri incelendiğinde romantizm ve özellikle fantezi türündeki eserlerin, okurlar üzerindeki etkisinin hala çok güçlü olduğu görülmektedir. Fantezi edebiyatı, Z kuşağı ve ondan biraz önceki nesil olan genç yetişkin (young adult) okurlar arasında en çok tutulan tür olma özelliğini sürdürmektedir. Bu ilginin kökleri, J.R.R. Tolkien'in "Yüzüklerin Efendisi" üçlemesi ve ardından gelen farklı varyasyonlar ile George R.R. Martin'in "Game of Thrones" (Taht Oyunları) gibi kült eserlere dayanmaktadır.

Bununla birlikte, bazı eserler sadece belirli bir süre satış listelerinde kalmakla kalmayıp, "long-bestseller" (uzun vadeli çok satan) statüsü kazanarak kült haline gelmeyi başarmıştır. J.K. Rowling'in "Harry Potter" serisi ve yan ürünleri, buna tipik bir örnektir; sadece yayımlandığı dönemde değil, sonraki nesiller tarafından da sevilerek okulmaktadır. İkinci yüzyıldan itibaren geleneksel anlamda edebi kanonlaşma sürecinin zorlaşmasıyla birlikte, artık çok az sayıda eser bu uzun ömürlülük başarısını gösterebilmektedir. Christian Jacq'ın Mısır romanları gibi dönemsel çok satanlar unutulurken, Harry Potter gibi eserler kuşaklararası bir köprü görevi görmektedir. Eserde, edebi kanonun artık eleştirmenler veya akademisyenler tarafından değil, nesiller arası aktarım gücü sayesinde oluştuğu savunulmaktadır.

Günümüzde ise sosyal ağların ve web ekosisteminin yarattığı yeni "kanonlaşma" modeli, eserlerin ömrünü çok daha kısa sınırlamaktadır. Fantastik, romantizm, korku, gerilim veya polisiye gibi güçlü türlerin karışımından oluşan hibrit eserler, artık geleneksel edebi eleştirilerden değil, spesifik sosyal medya etkileyicilerinden aldıkları destekle yükselmektedir. Bu eserler çok büyük bir satış başarısı yakalasalar bile genellikle birkaç yıl sonra diğerleri arasındaki sıradanlığa gömülmektedir. Sistem, değerin ve gücün az sayıdaki markada yoğunlaştığı bir endüstriyel yapıya benzemektedir; tıpkı Tolkien veya Rowling gibi az sayıdaki yazarın pazarı domine etmesi gibi. Bu bağlamda genç okurların, okuma alışkanlıklarını klasiklerden ziyade sosyal medyada öne çıkan bu popüler kültür eserlerine doğru evirdiği, okuma kültürünün demokratikleşmesi kadar ticarileşmesinin de bir sonucu olarak değerlendirilmektedir.