Chittagong Su Baskını Projesinde 3 Yıllık Süre 11 Yıla Çıktı

Bangladesh'in en büyük liman kenti olan Chittagong'da su baskınlarını önlemek amacıyla başlatılan devasa altyapı projesi, yetersiz planlama ve aceleci kararlar nedeniyle tam bir krize dönüşmüş durumdadır. Şehrin su yollarını yeniden kazmayı, genişletmeyi ve onarmayı amaçlayan bu karmaşık girişim, ilk başta çok daha kısa sürede tamamlanması planlanmasına rağmen büyük bir gecikme yaşamaktadır. Aslında, projenin fizibilite çalışmaları ve saha araştırmaları baştan sona eksik yapıldığı için, yetkililer sahaya çıktıklarında üst üste beklenmedik teknik zorluklarla karşılaşmışlardır. Dokuz yıldan fazla bir süredir devam eden işlere rağmen, başlangıçta öngörülen problemlerin hiçbiri tam anlamıyla çözüme kavuşturulamamıştır. Son olarak yetkililer, sürekli artan karmaşıklıkları bahane ederek projenin tamamlanma süresini iki yıl daha uzatmak zorunda kalmış ve böylece üç yıllık olarak tasarlanan bu proje toplamda 11 yıla yayılmıştır.

Chittagong Kalkınma Otoritesi (CDA) tarafından yönetilen 'Chittagong Şehri Su Baskınlarının Giderilmesi İçin Kanalların Yeniden Kazılması, Genişletilmesi, Onarımı ve Geliştirilmesi' adlı bu devasa girişim, iddialı hedefleriyle dikkat çekmişti. Kurum, projenin maliyetini artırmamak adına son döneminde bazı yapısal revizyonlara gitmiş ve süre sonunu Haziran 2028 olarak güncellemiştir. Bütçeyi dengelemek için çamur tutucular, drenaj kanallarının genişletilmesi ve kaldırım çalışmalarının kapsamı ciddi şekilde daraltılmıştır. Toplam maliyet ise 2023 yılının Aralık ayında yapılan ilk revizyonda 8.626 crore takaya (yaklaşık bir milyar dolar) ulaşmasının ardından, yapılan ikinci revizyonla 8.591 crore takaya düşürülmüştür. Projenin başlangıcındaki resmi onaylandığı 2017 yılında ise bu maliyet sadece 5.616 crore taka olarak hesaplanmaktaydı.

Şehrin su baskını sorununu çözmek için son on yılda dört farklı proje yürütülmesine ve Mart 2023 itibarıyla 10.408 crore takadan fazla bir meblağın harcanmasına rağmen, vatandaşlar hala taşkınların yıkıcı etkilerine maruz kalmaktadır. Geçtiğimiz 28 Nisan'da şehir, son yılların en şiddetli su baskınlarından biriyle boğuşmuş ve alt yapı yetersizliği bir kez daha gözler önüne serilmiştir. Uzmanlar bu başarısızlığın temel nedeninin projenin tasarım aşamasındaki ihmaller olduğunu açıkça dile getirmektedir. Bilim insanları, geniş çaplı bir saha araştırmasının, su akış analizlerinin, gel-git dalgalanmalarının detaylıca incelenmesinin ve mevcut su depolama alanlarının bütüncül bir değerlendirmesinin şart olduğunu, ancak bunların hiçbirinin layığıyla yapılmadığını vurgulamaktadır. Belgelerin incelenmesi de gösteriyor ki, bu kapsamlı etütlerin yokluğu nedeniyle projenin ilk bir buçuk ila iki yılında sahada fiziksel anlamda hiçbir ilerleme kaydedilememiştir.

Kurum içi raporlar, Mayıs ayı itibarıyla mevcut su baskını projesinin yüzde 98 oranında tamamlandığını gösterse de, teknik ekipler hala 36 kanaldan ikisinde (Hijra ve Jamal Khan) çalışmalara devam etmektedir. Bu sürecin uzamasında yalnızca teknik eksiklikler değil, aynı zamanda karmaşık finansman sorunları da etkili olmuştur. CDA'nın Baş Mühendisi ve Proje Direktörü Ahmad Moinuddin, süre uzatımının gerekçesini açıklarken, projenin büyük bir kısmının finanse edilme şeklindeki değişikliğe işaret etmektedir. Daha önce projenin bir bölümünün CDA'nın kendi öz kaynakları ve kredi yoluyla karşılanması planlanırken, artık fonların neredeyse tamamının hükümet hibesi olarak tahsis edilmesi gündeme alınmıştır. Ancak hükümet bu fonu tek seferde ödemek yerine, iki yıl boyunca aşamalı olarak dağıtma kararı aldığı için projenin bitiş tarihini yeniden uzatmak mecburiyetinde kalınmıştır.

Yapılan bu güncel düzenlemelere göre, 8.591 crore taka olan toplam proje bütçesinin 8.487 crore takası doğrudan devlet hibesi olarak sağlanacaktır. Kalan 103 crore taka için ise hükümetten yüzde 5 faiz oranıyla, 20 yıllık bir vadeyle kredi çekilecektir. Bütçe kısıntıları nedeniyle asfalt yollar, kaldırımlar ve bazı çamur tutucu sistemlerden tasarruf edilmesi hedeflense de işin mühendislik kısmında maliyetler katlanarak artmıştır. Kanal kazımı, drenaj altyapısının korunması ve yeni köprü inşaatları gibi 13 farklı kalemde toplam 453 crore taka ek ödeme yapılması gerekecektir. Bangladesh Mühendisler Kurumu'nun Chittagong şube eski Başkanı Mühendis Delowar Majumdar durumu değerlendirirken, CDA'nın konuya hakim olmadan, aceleyle ve yüzeysel bir çalışmayla bu dev projeyi üstlendiğini, bu nedenle de yıllarca sürecek bir başarısızlık hikayesinin yazıldığını özetlemiştir.