Dünya Bankası: Zayıf kurumlar Bangladeş'e milyarlarca dolara mal oluyor

Dünya Bankası, Bangladeş'teki zayıf kamu kurumlarının ekonomik büyümeyi engellediğini ve ülkeye milyarlarca dolar vergi geliri kaybettirdiğini açıkladı. Bankanın Bangladeş ülke direktörü Jean Pesme, Dakka'da düzenlenen bir etkinlikte konuştu. Pesme, bu sorunların daha derin yapısal sorunların belirtileri olduğunu vurguladı. Dünya Bankası'nın 2023 verilerine dayanan ülke düzeyinde kurumsal değerlendirmesine göre Bangladeş, 13 kurumsal kümenin 8'inde üst-orta gelirli ülkeler arasında en alt dörtte birlik dilimde yer alıyor. Bu alanlar arasında siyasi kurumlar, sosyal kurumlar, dürüstlük, adalet, insan kaynakları yönetimi, kamu maliyesi, işgücü ve sosyal koruma ile hizmet sunumu bulunuyor.

Bangladeş'in vergi-GSYİH oranı 2024-25 mali yılında yalnızca yüzde 6,9 seviyesinde gerçekleşti. Bu oran, ülkenin kalkınma hedeflerini finanse etmek için gerekli görülen yaklaşık yüzde 15'in yarısından daha az. Pesme, kamu gelirlerinin yaklaşık yüzde 70'inin dolaylı vergilerden geldiğini, bunun dar ve adaletsiz bir vergi tabanını yansıttığını belirtti. Kamu yatırım projelerinde ortalama yüzde 30 oranında maliyet aşımı ve yaklaşık üç yıllık uygulama gecikmeleri yaşanıyor. Bangladeş, altyapı kalitesinde 137 ülke arasında 116. sırada yer alıyor.

Pesme, Bangladeş'in bir "dönüm noktasında" olduğunu söyledi. Son üç yılda ekonomik büyüme yavaşladı, mali baskılar arttı, istihdam yaratma zayıfladı ve dış şoklar uzun süredir devam eden yapısal kırılganlıkları ortaya çıkardı. Yoksulluğun azaltılması da yavaşladı; 2025 yılında nüfusun yüzde 8,9'unun günde 3 dolar yoksulluk sınırının altında yaşaması bekleniyor. Pesme, "Bangladeş için bir sonraki oyun, yalnızca politikalara değil, kurumların bu politikaları ne kadar etkili bir şekilde uygulayabildiğine bağlı olacak" dedi.

Dünya Bankası yetkilisi, hükümetin vergi politikası oluşturmayı vergi idaresinden ayırma kararını memnuniyetle karşıladı. Bunu daha güçlü hesap verebilirlik ve mükellef güveni için önemli bir adım olarak nitelendirdi. FY27 bütçesinin gelir ve hizmet sunumu hedeflerinin iddialı olduğunu ancak kurumsal kapasiteye bağlı olduğunu belirtti. Dijital vergi sistemlerinin yaygınlaştırılması, veri erişilebilirliğinin artırılması ve denetim reformlarının hızlandırılması çağrısında bulundu.

SITA projesi, 250 milyon dolarlık bir Dünya Bankası kredisiyle finanse ediliyor ve beş kurumu modernize etmeyi hedefliyor: Ulusal Gelir Kurulu (NBR), Bangladeş İstatistik Bürosu (BBS), Bangladeş Kamu İhale Kurumu (BPPA), Sayıştay Başkanlığı ve Planlama Dairesi. Projenin başarılı bir şekilde uygulanmasıyla daha yüksek gelir toplanması, daha verimli kamu harcamaları, daha fazla ihale şeffaflığı ve daha güçlü kamu denetimi bekleniyor. Pesme, "Önümüzdeki 18 ay kritik. Yalnızca erken sonuçlar güvenilirlik, kamu güveni ve reform ivmesi sağlayacaktır" dedi.