Ekvador'da Waorani Halkı, 22 Numaralı Petrol Bloğu İçin Toplanıyor: Hak İhlali Endişeleri

Ekvador Amazonları'nın Pastaza ilinde yer alan Daipare topluluğu, Waorani halkının yeni petrol ihalesine karşı seslerini yükseltmek üzere önemli bir toplantıya ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Pastaza Waorani Örgütü (OWAP) tarafından düzenlenen savunucu meclis toplantısı, 9 ve 10 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilecek. Bu kritik buluşmanın temel amacı, 22 numaralı petrol bloğunda yapılması planlenen yeni petrol arama ve çıkarma faaliyetlerine karşı çeşitli klanların tanıklıklarını ve görüşlerini resmi olarak kayıt altına almaktır. Söz konusu petrol bloğu, Ekvador hükümetinin Subandina Turu kapsamında açtığı yeni ihale sürecine dahil edilmiş durumdadır. Toplantı, hem yerel halkın endişelerini belgelemek hem de uluslararası kamuoyunun dikkatini bölgeye çekmek amacıyla organize edilmiştir.

Toplantıda toplanacak olan ifade ve belgeler, Ekvador Halk Savunuculuğu (Defensoría del Pueblo) tarafından yürütülmekte olan geniş kapsamlı bir soruşturmaya kanıt olarak sunulacak. Bu soruşturma, devletin Waorani halkından özgür, önceki ve bilgilendirilmiş onamlarını (FPIC) almadan bloğun ihalesini tamamlaması durumunda oluşabilecek kolektif hak ihlallerini araştırmayı hedeflemektedir. Yerli toplulukları, topraklarının altındaki doğal kaynakların işletilmesi konusunda kendi kaderlerini tayin etme ve bilgilendirilmiş onam hakkına sahiptir. Hükümetin bu şartları yerine getirmeden süreci ilerletmesi, hem yerel insanların yaşam biçimine yönelik ciddi bir tehdit olarak görülüyor hem de yasal bir çatışma doğuruyor. Yetkililer, bu toplantıda elde edilecek verilerin soruşturmanın seyrini ve gelecekteki hukuki adımları belirlemede büyük rol oynayacağını belirtmektedir.

Bu güncel krizin kökeni, Ekvador hükümetinin sözde bölge halkını petrol faaliyetleri konusunda danıştığını iddia ettiği 2012 yılına dayanmaktadır. Ancak Waorani halkı, söz konusu istişare sürecinin birçok usulsüzlükle dolu olduğunu ve ulusal ile uluslararası danışma standartlarının hiçbirini karşılamadığını ısrarla savunmuştur. Topluluk temsilcileri, o dönemde petrol şirketlerinin ve devlet yetkililerinin onları manipüle ettiğini ve faaliyetlerin potansiyel yıkıcı etkilerini şeffaf bir şekilde açıklamadığını dile getirmiştir. Bu ciddi şikayetlerin ardından başlayan hukuk mücadelesi, Waorani halkı için önemli bir dönüm noktası olmuştur. 2019 yılında açıklanan tarihi bir mahkeme kararı, hükümetin usulsüz danışma sürecini iptal ederek Waorani halkının kolektif haklarının çiğnendiğini resmi olarak tescil etmiştir.

O tarihten bu yana OWAP ve pikenani, yani Waorani halkının geleneksel otoriteleri ve yaşlı bilge liderleri, 22 numaralı bloktaki tüm petrol geliştirme faaliyetlerine karşı kararlı bir muhalefet sürdürmektedir. Son altı yıl boyunca bu yerli örgütlenme, sadece danışma öncesi haklarıyla ilgili olumlu mahkeme kararları almakla kalmamıştır. Aynı zamanda özerlik haklarının tanınması, yerli muhafız güçlerinin güçlendirilmesi ve kendilerine özgü bağımsız bir eğitim sisteminin yönetilmesi gibi konularda da büyük adımlar atmışlardır. Bu kazanım, Waorani halkının kendi topraklarını ve kültürel miraslarını koruma konusundaki kararlılığını daha da güçlendirmiştir. Bu kurumsal ilerlemeler sayesinde topluluk, devletin veya çok uluslu şirketlerin baskılarına karşı çok daha organize ve dirençli bir yapıya kavuşmuştur.

Tüm bu hukuki zaferlere ve anayasal hakların iade edilmesine rağmen OWAP, Ekvador devletinin ısrarla 22 numaralı bloğun ihale sürecini ilerletme çabasında olduğunu vurguluyor. Devletin bu ısrarcı tutumu,Amazon ormanlarının korunması ile yerel halkların toprak hakları arasındaki evrensel çatışmayı bir kez daha gözler önüne seriyor. Waorani halkı ve destekçileri, hükümetin yargı kararlarını yok sayarak yeni çevresel ve sosyal felaketlere kapı aralamasına izin vermeyeceklerini belirtiyor. Yaklaşan temmuz ayındaki büyük meclis toplantısı, bu uzun soluklu mücadelenin hem bir sonraki adımı hem de uluslararası kamuoyuna duyurulacak güçlü bir dayanışma gösterisi olarak değerlendiriliyor. Çevre aktivistleri ve insan hakları savunucuları, sürecin yakından takip edilmesi gerektiğini, aksi takdirde geri dönülemez ekolojik ve kültürel tahribatların yaşanabileceği uyarısında bulunuyorlar.