Filipinler, İşlenmiş Gıdalardaki Zararlı Besinleri Sınırlayan Yeni Sistemi Hayata Geçiriyor

Filipinler'de son yıllarda beslenme alışkanlıkları ve bunun halk sağlığı üzerindeki etkileri ciddi bir endişe kaynağı haline gelmiştir. Philippine Statistics Authority'nin (Filipinler İstatistik Kurumu) yaptığı son araştırmalar, obezite oranlarının 2023'teki yüzde 39,8 seviyesinden 2025'te yüzde 44,5'e yükseldiğini açıkça göstermektedir. Bu alarmlı istatistikler sadece obezite ile sınırlı kalmayıp, kalp ve damar hastalıklarının ülkedeki en büyük ölüm nedeni haline gelmesine de zemin hazırlamaktadır. Ayrıca diyabet hastalığı, ülkedeki ölümlerin beşinci en büyük nedeni olarak kayıtlara geçmiş durumdadır. Uzmanlar, aşırı miktarda alınan yağ, şeker ve sodyumun bu kronik rahatsızlıkların temel tetikleyicileri olduğunu defalarca vurgulamaktadırlar. Bu sağlıksız tabloyu tersine çevirmek ve toplumu bilinçlendirmek amacıyla hükümet, gıda sektöründe köklü değişiklikler yapma arayışına girmiştir.

Sorunu çözmek adına atılan en önemli adımlardan biri, Sağlık Bakanlığı'na (DOH) bağlı Ulusal Beslenme Konseyi (NNC) tarafından geliştirilen Filipinler Besin Profili Modeli'nin (PNPM) oluşturulmasıdır. Cumhurbaşkanlığı makamının onayından sonra yürürlüğe girmesi planlanan bu sistem, önceden paketlenmiş gıdalardaki zararlı besin maddeleri için sıkı sınırlar belirlemeyi amaçlamaktadır. Toplam yağ, doymuş yağ, şeker, ilave şeker, sodyum ve şeker olmayan tatlandırıcılar gibi 'endişe verici besinler' olarak adlandırılan maddeler, yeni düzenlemeyle mercek altına alınacaktır. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) tavsiyeleri ve bilirkişi görüşleri doğrultusunda oluşturulan bu model, gıdaların içeriklerini analiz ederek onları sağlıklı veya sağlıksız olarak sınıflandırmaktadır. Söz konusu sınırlar, süt ürünleri, et ve balık mamulleri, içecekler ve unlu mamuller gibi 16 farklı gıda kategorisi için özel olarak hesaplanmıştır.

Filipinler Besin Profili Modeli'nin temelleri, aslında 2015 yılında Batı Pasifik bölgesi için geliştirilen DSÖ modelinin ülkeye uyarlanması çalışmalarıyla atılmaya başlanmıştır. Yıllar süren istişareler, bölgesel toplantılar ve Filipinler'in kendine özgü gıda kültürünü göz önünde bulunduran detaylı analizlerin ardından modelin nihai taslağı hazırlanmıştır. NNC Yönetim Kurulu, Sağlık Bakanlığı'nın başkanlığında yaptığı bir toplantıda bu taslağı onaylayarak sürecin en önemli aşamasını tamamlamıştır. Yetkililer, bu yeni sistemin tek başına bir çözüm olmaktan ziyade, obezite ve diğer metabolik bozuklukların ele alınması için tasarlanan ulusal stratejinin merkezi bir parçası olacağını ifade etmektedir. Modelin, gelecekteki gıda etiketleme politikalarının ve çocukları hedefleyen gıda pazarlama kurallarının belirlenmesinde de yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Pratik uygulama aşamasında, PNPM sisteminin tüketicilerin günlük hayatında nasıl işleyeceği büyük bir merak konusudur. Yeni sistemin yürürlüğe girmesiyle birlikte, tüketicilerin önceden paketlenmiş bir ürünün besin değerleri tablosundaki verileri kullanarak sağlıksız besin sınırlarının aşılıp aşılmadığını kendi başlarına hesaplayabilmeleri hedeflenmektedir. Bu mekanizma, raflardaki ürünlerin üzerine 'yüksek yağ içeriğine sahiptir', 'yüksek sodyum içerir' veya 'şeker oranı yüksektir' gibi açıklayıcı ve uyarıcı etiketlerin konulmasını da zorunlu kılacaktır. Bu sayede sıradan vatandaşların, market alışverişi sırasında daha bilinçli ve sağlıklı tercihler yapması teşvik edilecektir. Ancak uzmanlar, bu aracın birincil hedef kitlesinin aslında tüketicilerden ziyade politika yapıcılar, yasama organı üyeleri, gıda üreticileri ve akademik araştırmacılar olduğunu özellikle vurgulamaktadır.

Yeni beslenme modeli pek çok sağlıklı yaşam savunucusu tarafından olumlu karşılansa da, bazı kesimlerce eleştirilmeye de başlanmıştır. Sağlıklı Filipinler İttifakı gibi sivil toplum örgütleri, sistemin tüketicileri koruyacak güçlü bir adım olduğunu savunmakta ve yoksul halkı olumsuz etkileyeceği iddialarını erken bulmaktadır. Buna karşın bazı iş dünyası temsilcileri ve ticaret odaları, modelin ekonomik etkilerinin ve özellikle küçük işletmeler üzerindeki yükünün daha kapsamlı bir şekilde araştırılması gerektiğini savunarak Cumhurbaşkanı'na modeli veto etmesi çağrısında bulunmaktadır. Temsilciler Meclisi'nde daha sağlıklı bir gıda ortamı yaratmayı amaçlayan yirmiden fazla yasa teklifinin sunulmuş olması, konunun siyasi gündemdeki ağırlığını da gözler önüne sermektedir. Tüm bu tartışmalar ışığında, Filipinler hükümetinin halk sağlığını ekonomik dengelerle harmanlayacak nihai kararı merakla beklenmektedir.