Gassan Kanefani: Yazın ve Direnişin Sönmez Körlesi

Filistin edebiyatının ve direnişinin en önemli simalarından biri olan Gassan Kanefani'nin şehit edilişinin 54. yıldönümü geçtiğimiz günlerde anıldı. İsrailli Mossad ajanları tarafından 8 Temmuz 1972'de Beyrut'ta arabasına yerleştirilen bir bomba ile suikaste uğrayan Kanefani, sadece bir yazar veya entelektüel değil, aynı zamanda Filistin davasının yaşayan bir sembolüydü. Onun öldürülmesi yalnızca bir insanın hayatına son vermekle kalmamış, bir bütünün ulusu yok etmeye yönelik başarısız bir girişim olarak da tarihe geçmiştir. Kanefani, bedeninde Filistin'in acısını taşıyarak, kelimeleriyle bir cephane gibi savaşmış ve yazdığı her satırda vatan hasretini gözler önüne sermiştir. Bu nedenle onun anısı, bugün hala devam eden İsrail-Filistin çatışması bağlamında Filistin halkı için derin bir anlam ifade etmektedir.

Kanefani'nin ölümü, Filistin davası ile bu dava için hayatını feda eden insanlar arasındaki ayrılmaz bağı gözler önüne sermiştir. Ünlü Filistinli şair Mahmut Derviş, onu için "Senin vizyonun tamamlandı, ama bedenin asla tamamlanmayacak. Ne de çok benziyorsun vatanı sen!" sözleriyle yâd ederek, Kanefani'nin kimliğiyle Filistin davası arasındaki kaynaşmaya dikkat çekmiştir. Kanefani, sadece mültecilerin trajedisini anlatan bir kalem işçisi değildi; o, kendi kanını ve yaşamını bir direniş metnine dönüştürmüştü. Yazar Abdurrahman Münif de onun kısa ama yoğun hayatına atıfta bulunarak, Kanefani'nin tek bir yaşamda birden fazla hayat yaşadığını ve bir bünyede birden çok karakteri barındırdığını belirtmiştir. Onun varlığı, Filistin halkının hafızasında bir kasırga gibi geçmiş ancak ardında derin ve kalıcı izler bırakmıştır.

Filistin direniş edebiyatının öncülerinden biri olarak kabul edilen Kanefani, yazın ile silah arasında herhangi bir ayrım görmemiştur. "Direnen Filistin Edebiyatı" adlı kitabının önsözünde, kültür ile silah, hikâye ile haber, ve gazetecilik ile vatan arasında bir sınır çizilemeyeceğini vurgulayarak, yazmayı varoluşsal bir tavır olarak tanımlamıştır. Onun için bir şeyler anlatmak lüks değil, bir savaş biçimiydi. Kanefani'nin kelimeleri; "Güneşteki Adamlar" ve "Hüzünlü Portakal Diyarı" gibi başyapıtlarında, insanlık vicdanının suskun kaldığı o karanlık dönemlerde uyarı zilleri gibi çınlayarak duyulmuştur. Suikast sonrası paramparça olan bedeni, trajik bir sonun değil, Filistin davasının kanla yazılmaya devam eden yeni bir başlangıcının ilanı olarak değerlendirilmiştir.

Kanefani'nin en bilinen eserlerinden biri olan "Güneşteki Adamlar" romanında geçen "Neden tankerin duvarlarına vurmadınız?" sorusu, edebi dünya tarafından sıkça tartışılan felsefi bir sorgulama niteliği taşır. Bu soru yalnızca romandaki karakterlere değil; susarak taraf olan, tarafsız kalmayı seçen ya da korkudan sesini çıkaramayan herkesi ve her entelektüeli hedefleyen güçlü bir eleştiridir. Kanefani'nin hayatını ve eserlerini incelediğimizde, onun sadece kişisel bir hikaye anlatmadığını,而是 Filistin halkının ilk Nekbe'den (Büyük Felaket) Gazze'deki devam eden katliamlara kadar uzanan kanayan ortak yarasını temsil ettiğini görürüz. Onun kelimeleri, hala özgürlüğünü arayan Filistin halkının yaşadığı travmaların küresel dünyaya iletilmesinde bir köprü görevi görmeye devam etmektedir.

Bugün Filistin davası karmaşık ve zorlu bir süreçten geçerken, Gassan Kanefani'nin fikirlerine ve yazdığı eserlere duyulan ihtiyaç her zamankinden daha fazla artmıştır. O bize sadece nasıl yazılacağını değil, aynı zamanda neden ve kimin için yazılacağını da öğretmektedir. Onun direniş edebiyatı anlayışı, kelimelerin birer kurşun veya birer kalkan olabileceğini kanıtlayarak, modern çağın en güçlü kültürel mücadelelerinden birini temsil etmiştir. Kendi dilini ve kalemini bir silah olarak kullanan Kanefani'nin vasiyeti, sonraki nesillere teslim bayrağı bırakmamanın ve pes etmemenin önemini hatırlatmaktadır. Filistin halkının beyninde ve kalbinde yaşamaya devam eden bu büyük aydın, kelimelerin gücünü kullanarak ölümsüzleşmiş ve direnişin sönmez bir ateşi olmaya devam etmiştir.