Hisse Senedi Sahipliği Yaygınlaşıyor Ama Oy Hakkı Hâlâ Azınlıkta

Perakende yatırım uygulamaları, hisse senedi sahipliğini bir telefon dokunuşu kadar kolay hale getirdi. Ancak bu yatırımların şirketlere ulaşan kısmı sınırlı kalırken, oy hakları birkaç büyük kurumda toplanıyor. XTB gibi brokerlar rekor sayıda müşteri kazanırken, Avrupa'da ETF tasarruf planları hızla büyüyor. 2025'te kıta genelinde aylık 15,1 milyon ETF tasarruf planı yürütüldü ve yatırımcılar 22,7 milyar avro aktardı. Almanya'da hisse senedi, fon veya ETF sahibi sayısı 14,1 milyona ulaşarak rekor kırdı. Ancak bu büyümenin faydaları eşit dağılmıyor; en zengin %10, net servetin %57,3'ünü elinde tutarken, en alt beşte birlik kesim negatif net servete sahip. Ayrıca, endeks fonları aracılığıyla tutulan hisselerin oy hakları, yatırımcılar yerine fon yöneticileri tarafından kullanılıyor. BlackRock, Vanguard ve State Street'ten oluşan 'Üç Büyük' fon, S&P 500 şirketlerinin oylarının yaklaşık dörtte birini kontrol ediyor. Bu durum, perakende yatırımcıların şirket yönetiminde söz sahibi olmasını engelliyor. BlackRock bazı müşterilerine oy kullanma hakkı verse de, çoğu perakende yatırımcı bu teklifi kullanmıyor. Sonuç olarak, hisse senedi sahipliği tabana yayılırken, karar alma mekanizmaları hâlâ merkezileşmiş durumda.

Araştırmalar, hisse senetlerine akan her bir doların piyasa değerini yaklaşık beş dolar artırdığını ve bu etkinin kalıcı olduğunu gösteriyor. Bu durum, marjinal alıcıların çoğunlukla endeks ve emeklilik fonları olmasından kaynaklanıyor. Bu fonlar, sabit bir hisse senedi payı hedefledikleri için, yeni talebi karşılamak adına fiyatların önemli ölçüde hareket etmesi gerekiyor. Bu da piyasalarda volatiliteyi artırabiliyor. Öte yandan, perakende yatırımcıların artan katılımı, piyasaların daha geniş bir tabana yayılmasını sağlıyor. Ancak bu katılımın gelir dağılımındaki eşitsizlikleri daha da derinleştirme riski bulunuyor. Çünkü hisse senedi sahipliği, yüksek gelir gruplarında yoğunlaşmış durumda. Almanya'da aylık 4.000 avro üzeri gelire sahip olanların yarısı hisse senedi sahibiyken, 2.000 avro altı gelir grubunda bu oran sekizde bir seviyesinde. Avrupa genelinde de benzer bir tablo söz konusu: Potansiyel 383 milyon perakende yatırımcıya karşılık sadece 33 milyon kişi ETF sahibi. Banka hesaplarında ise yaklaşık 10 trilyon avro atıl durumda bekliyor.

Genç yatırımcılar, özellikle 40 yaş altı grup, Almanya'da en büyük yatırımcı kitlesini oluşturuyor. 2024'ten bu yana bu gruptaki yatırımcı sayısı artarken, kadın yatırımcılarda da geçen yıla göre %24'lük bir artış yaşandı. Ancak gelir seviyesi hâlâ belirleyici faktör. Düşük gelirli haneler, tasarruflarını daha çok mevduat ve konut gibi geleneksel araçlarda tutuyor. Avrupa Merkez Bankası verilerine göre, hisse senedi ve fon sahipliği en eşitsiz dağılan varlıklar arasında yer alıyor. En zengin %10'luk kesim, net servetin yarısından fazlasını elinde tutarken, en alt beşte birlik kesimin net serveti sıfırın altında. Bu durum, hisse senedi piyasalarındaki yükselişin en çok zaten zengin olanlara yaradığı anlamına geliyor. Perakende yatırımcıların piyasaya girişi, bu eşitsizliği azaltmak bir yana, daha da derinleştirebilir.

Kurumsal yönetim açısından bakıldığında, perakende yatırımcıların hisse senedi sahipliği, oy haklarının kullanımında bir değişiklik yaratmıyor. Endeks fonları aracılığıyla tutulan hisselerin oy hakları, fon yöneticileri tarafından kullanılıyor. Bu da 'Üç Büyük' fonun (BlackRock, Vanguard ve State Street) S&P 500 şirketlerinin oylarının yaklaşık dörtte birini kontrol etmesine yol açıyor. Bu fonlar, aynı zamanda şirketlerin %88'inde en büyük tek hissedar konumunda. Bu durum, perakende yatırımcıların şirket yönetiminde söz sahibi olmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor. BlackRock, bazı müşterilerine oy kullanma hakkı tanısa da, perakende yatırımcıların büyük çoğunluğu bu hakkı kullanmıyor. Sonuç olarak, hisse senedi sahipliği tabana yayılırken, karar alma mekanizmaları hâlâ birkaç büyük kurumun elinde toplanmış durumda.

Özetle, perakende yatırım uygulamaları sayesinde hisse senedi sahipliği daha önce hiç olmadığı kadar kolaylaştı ve yaygınlaştı. Ancak bu durum, yatırımcıların şirket yönetiminde söz sahibi olmasını sağlamıyor. Oy hakları, büyük ölçüde endeks fon yöneticilerinin elinde toplanmış durumda. Ayrıca, hisse senedi sahipliğindeki artış, gelir eşitsizliğini azaltmak bir yana, daha da derinleştirme potansiyeli taşıyor. Çünkü piyasalardaki yükseliş, en çok zaten zengin olan kesime yarıyor. Bu nedenle, perakende yatırımcıların piyasaya katılımının artması, hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Yatırımcıların bilinçli olması ve oy haklarını kullanma konusunda daha aktif olması, bu risklerin yönetilmesinde önemli bir rol oynayabilir.