İran Çatışması Kontrolden Çıkıyor Mu?

Uluslararası ilişkiler alanında, İran rejiminin derinden kök salmış aşırılık yanlısı tutumundan vazgeçme konusunda hiçbir umut taşımayan eleştirmenlerin haklı çıkma söylemları giderek daha fazla duyulmaya başlandı. Bu kişiler, bölgedeki gerginliğin başlangıcından bu yana durumun kötüye gideceğini öngörüyorlardı ve son yaşanan olaylar bu tahminleri doğrular nitelikte görünüyor. Uzun yıllardır bölgesel ve küresel güvenliği tehdit eden bu jeopolitik krizin yeni bir boyut kazanması, uluslararası toplumda ciddi bir endişe dalgası yaratmış durumdadır. Özellikle Batılı ülkeler, olası bir askeri çatışmanın tüm Orta Doğu coğrafyasına yayılma riskine karşı tedbirlerini artırma gereği hissetmektedir. Dolayısıyla, en başından beri şüpheci bir yaklaşım sergileyen analistlerin bugünkü tablo karşısında ‘ben size demiştim’ demesi, durumu daha da gergin bir atmosfere sürüklemektedir.

Diğer yandan, eski ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin müzakere becerisine olan güvensizlik de bu eleştirilerin temelini oluşturmaktadır. Trump döneminin karmaşık ve öngörülemez dış politika hamleleri, İran gibi zorlu bir aktörle kalıcı bir anlaşma yapılabilmesi ihtimalini her zaman gölgede bırakmıştır. Karşılıklı güven eksikliği ve sert rhetoric, iki ülke arasındaki gerilimi çözmek yerine daha da derinleştiren bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Amerikan seçmenleri de dahil olmak üzere dünya kamuoyu, bu müzakerelerin meyve verebileceğine dair iyimser beklentilerini büyük ölçüde yitirmiş durumdadır. Bu bağlamda, diplomatik bir çözüm arayışının yerini giderek artan bir askeri ve politik çatışma ihtimalinin alması, küresel güç dengelerini sarsabilecek bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.

Ayrıca, yaşanmakta olan bu krizin olası bir savaşa dönüşmesi halinde, bunun uluslararası alanda haklı bir müdahale olarak kabul edilip edilmeyeceği de büyük bir belirsizlik oluşturmaktadır. Amerikan halkının ve müttefiklerinin, potansiyel bir İran savaşının ‘değdiğini’ düşünmesi, mevcut yönetim veya muhalefet için son derece zor bir ikna sürecini gerektirmektedir. Savaşın maliyeti, hem ekonomik hem de insanlık boyutunda o kadar ağır olacaktır ki, diplomatik bir başarısızlığın telafisi neredeyse imkansız bir hale gelecektir. Bu nedenle, halihazırda dışlanan ve müzakerelerden umudunu kesmiş kesimler, bu tür askeri maceraların sonuçsuz kalacağı ve sadece daha fazla istikrarsızlık getireceği tezini güçlü bir şekilde savunmaktadır. Uzmanlar, Ortadoğu'da yeni bir savaşın bölgesel sınırları aşarak küresel bir felakete yol açabileceği uyarısında bulunmaktan geri durmamaktadır.

Tüm bu yaşananlar ışığında, İran çatışmasının tamamen kontrolden çıkma ihtimali artık uzak bir senaryo olmaktan çıkmıştır. İki tarafın da içinde bulunduğu travmatik tarihsel bağlar ve derin ideolojik uçurumlar, sağduyulu adımların atılmasını son derece zorlaştırmaktadır. İran rejiminin aşırılıktan uzaklaşması için uluslararası toplumun uyguladığı yaptırımlar ve baskılar da bugüne kadar istenilen sonucu vermekte yetersiz kalmıştır. Öte yandan, Washington yönetiminin iç siyasi dinamikleri ve seçim odaklı hamleleri, hassas dengelerin daha da bozulmasına zemin hazırlamaktadır. Krizin gelecekteki rotası; karar alıcıların sergileyeceği iradeye, bölgesel aktörlerin tutumuna ve uluslararası kurumların arabuluculuk kapasitesine sıkı sıkıya bağlıdır.

Sonuç olarak, İran ile Batı dünyası arasındaki bu kriz, küresel barış ve istikrar açısından kritik bir eşikte bulunmaktadır. Uzlaşmacı seslerin giderek zayıfladığı, sertlik yanlısı söylemlerin ise yükseldiği bir dönemden geçiyoruz. Uluslararası kamuoyu, Başta Birleşmiş Milletler olmak üzere çeşitli küresel örgütlerin, çatışmanın şiddetlenmesini engellemek için devreye girmesini beklemektedir. Aksi takdirde, ateşli bir çatışmanın küresel enerji piyasalarına, ticaret yollarına ve milyonlarca masum insanın hayatına vereceği zararlar telafisi imkansız boyutlara ulaşacaktır. Bu nedenle, krizin kontrol edilerek diplomatik bir zemine çekilmesi, yalnızca bölgesel değil, tüm insanlık için en hayati öncelik olarak değerlendirilmek zorundadır.