İran'da Tarihî Cenaze: Khamenei İçin Milyonlar Sokağa Döküldü

İran'ın merhum Dini Lideri Ayetullah Ali Hamenei için başkent Tahran'da devasa bir cenaze töreni düzenlendi. Siyahlar içindeki milyonlarca yasçı, İran teokrasisinin bir güç gösterisi olarak desteklediği etkinliğe katılmak üzere şehrin sokaklarına akın etti. Hamenei'nin bayrağa sarılı tabutu, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri'nin başlattığı savaşın ilk günlerinde düzenlenen bir hava saldırısında öldürülen aile üyelerinin tabutlarıyla birlikte sergilendi. Tören sırasında kalabalık, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın ölümünü talep eden sloganlar atarak öfkelerini dile getirdi. Helikopterden çekilen görüntüler, Azadi (Özgürlük) Meydanı'ndan başlayıp kilometrelerce uzanan devasa bir insan kalabalığını gözler önüne serdi. Yetkililer her ne kadar anlık bir resmî sayım açıklamasa da, alanın 2020'deki Kasım Süleymani töreninden bile daha kalabalık göründüğü belirtilmektedir.

Törene katılan halkın tabuta dokunmaya ve kutsama amacıyla eşyalarını atmaya çalıştığı görüldü. İran'da geleneksel bir kutsama yöntemi olarak bilinen bu eylemler sırasında, itfaiye araçlarındaki merdivenler çıkan görevliler sıcaktan bunalan kalabalığı sis halinde su püskürterek serinletmeye çalıştı. Ancak devasa insan yoğunluğu, yetkilileri olası bir izdiham tehlikesine karşı ciddi şekilde endişelendirdi. Sokak hoparlörlerinden sürekli olarak halkın yavaş yürümesi, itişmemesi ve yolun kenarlarında kalması yönünde uyarılar yapıldı. Tahran sokaklarındaki bu kortej, yaklaşık on iki saatlik bir yolculuğun ardından Mehrabad Uluslararası Havaalanı'na ulaştı. Buradan Hamenei'nin naaşı, devlet televizyonunun bildirmesine göre Şii dininin önemli merkezlerinden biri olan Kum kentine uçurularak salı günü burada anma töreni düzenlenecek.

Sürecin ilerleyen kısımlarında İran'ın Meşhed şehrinde, Hamenei'nin doğum yeri olan İmam Rıza Türbesi'ne defnedilmesiyle birlikte perşembe günü sona erecek olan yas döneminin oldukça geniş kapsamlı olduğu görüldü. İran yönetimi, ulusal bir birlik ve dayanışma ruhu yaratmak amacıyla sokakları, hava sahalarını ve günlük yaşamı tamamen durdurarak bu tarihi anma etkinliklerini düzenledi. Cenaze töreni ilerledikçe, yasçıların ve taşıdıkları pankartların tonu daha da sertleşti ve intikam çağrıları yoğunlaştı. Kalabalık, hem Trump hem de İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun öldürülmesini talep eden pankartlar taşırken, tören güzergahında Trump'ın resmi bir sureti de/asılı olarak sergilendi. Katılımcılar, ölen liderlerinin yolundan sıkıyumruklarla yürümeye devam edeceklerini ve kısa süre içinde bu ölümün intikamını mutlaka alacaklarını açıkça dile getirdiler.

Bu gergin atmosfer, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında devam eden ve askeri açıdan son derece hassas bir döneme denk gelen savaş müzakerelerinin arka planında şekilleniyor. İran'ın, küresel enerji açısından kritik bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'na yönelik savaş sırasında kapatmasının ardından bu su yolu üzerinde belli bir kontrol sahibi olma talebi, ABD tarafından kesin bir dille reddedildi. ABD, müzakereler yoluyla boğazın tamamen yeniden açılmasını, Tahran'ın tartışmalı nükleer programının geri çekilmesini ve savaşa kalıcı bir son verilmesini istiyor. Ancak taraflar, başta nükleer program ve İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar olmak üzere birçok ana konuda derin ayrılıklar yaşıyor. Yetkililer, müzakerelerin Hamenei'nin defnedilme işlemlerinin tamamlanmasının ardından yeniden gündeme alınmasının beklendiğini belirtiyor.

Amerikan federal yetkilileri de Hamenei'nin cenaze töreninde sergilenenen bu tepkileri yakından takip ediyor. Zira ABD, Trump'ın 2020 yılında elit Kudüs Gücü komutanı Kasım Süleymani'yi öldürme emri vermesinin ardından yıllardır İran kaynaklı tehditleri izliyor. İran hükümeti, Trump'a suikast düzenleme planı olduğunu sürekli olarak yalanlasa da, sertlik yanlısı propagandada ABD başkanının hedef tahtasında olduğu sıkça vurgulanıyor. Tüm bu gelişmeler, savaş sırasında İran medeniyetini yok etmekle tehditlenen Trump yönetimini bir kez daha tetikte tutuyor. 86 yaşındaki Hamenei'nin cenaze töreni sadece İran iç dinamikleri için bir güç gösterisi olmakla kalmıyor, aynı zamanda Orta Doğu ve dünya jeopolitiği için de önemli sonuçları olabilecek bir kriz ve pazarlık dönemininhabercisi olarak görülüyor.