İspanya Hükümeti, Franco Dönemi Psikiyatrist Vallejo Nájera'ya Verilen Ödülü Geri Aldı

İspanya Bakanlar Kurulu, 7 Temmuz tarihinde yapılacak toplantıda, askeri psikiyatrist Antonio Vallejo Nájera Lobón'a ölümünden sonra verilen 'Büyük Sağlık Haçı' (Gran Cruz de Sanidad) nişanını geri alan bir kararnameyi onaylamayı planlamaktadır. Francisco Franco diktatörlüğü sırasında bu madalyayla ödüllendirilen doktorun, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez liderliğindeki hükümet tarafından altmış yıl sonra bu ödülden mahrum bırakılması kararlaştırılmıştır. Başbakan Sánchez, kararın gerekçesi olarak hiçbir demokrasinin, nefreti, baskıyı ve eşitsizliği meşrulaştırmak için teorilerini maskeleyen bir kişiyi övmeye devam edemeyeceğini belirterek, bu tür davranışların tarihsel ve ahlaki olarak sorumsuzluk olduğunu vurgulamıştır. Bu karar, İspanya'daki demokratik hafızayı güçlendirme ve tarihsel hesaplaşma sürecinin bir parçası olarak görülmektedir.

Bu önemli adım, Sánchez'in sosyal medya hesabından paylaştığı bir video ile kamuoyuna duyurulmuş ve tarihi bir hesaplaşma olarak nitelendirilmiştir. Video mesajında, 21. yüzyılda, kadınların zekasının gelişmemiş olduğu ve tek görevlerinin vatan için çocuk dünyaya getirmek olduğu gibi gerici ve ayrımcı görüşleri savunan birinin, devletin en yüksek nişanlarına sahip olmaya devam etmesinin kabul edilemez olduğu güçlü bir dille eleştirilmiştir. Hükümet, bu tür kararlarla geçmişte yapılan haksızlıkları telafi etmeyi ve demokratik değerleri savunmayı amaçlamaktadır. Bu durum, İspanya toplumunda geçmişle yüzleşme konusundaki tartışmaların yeniden alevlenmesine neden olmuştur.

Kararın hukuki dayanağı, İspanya'da kabul edilen Demokratik Hafıza Yasası'dır ve bu yasa daha önce Franco rejiminin simge isimlerinden biri olan polis memuru Antonio González Pacheco'nun (Billy el Niço) ödüllerinin de geri alınmasını sağlamıştı. Vallejo Nájera, aynı zamanda şef yemek ustası Samantha Vallejo-Nájera'nın büyükbabası ve ünlü psikiyatrist Juan Antonio Vallejo-Nájera'nın babası olarak da tanınan bir figürdür. Valladolid Üniversitesi'nde Psikiyatride ilk tam zamanlı ordinaryus profesörü olarak kariyerine başlamıştır. Ancak akademik çalışmaları ve araştırmaları, tıbbın ideolojik amaçlarla kullanılması yönündeki tartışmalı yaklaşımıyla tarihe geçmiştir.

Vallejo Nájera'nın araştırmaları ve teorileri, marşizm ile zihinsel yetersizlik arasında bir ilişki olduğu yönündeki sapkın inançlarına dayanıyordu ve bu teorilerini 'kırmızı gen' olarak adlandırdığı bir kavram etrafında şekillendirmiştir. Kendi teorisine göre, sol görüşe sahip olan ebeveynlerin çocuklarına, ideolojik bir dejenerasyon mirası olarak geçtiğini savunmuş ve bu görüşleri Franco rejimi sırasında kariyerini ilerletmek için kullanmıştır. Uydurduğu bilimsel görünümlü kategorilerle, insanların sadece düşünce yapıları, siyasi tercihleri veya sosyal özellikleri nedeniyle akıl hastası olarak etiketlenmesini sağlamıştır. Bu yüzden, tarihe 'İspanyol Mengele'si veya 'Franko psikiyatrisinin Mengele'si' olarak geçmiş ve yaptığı çalışmalar tıp dünyasında büyük bir utanç kaynağı olmuştur.

Sağlık Bakanı, Başbakan Sánchez'in bu kararını tam destekleyerek, Vallejo Nájera'nın tıbbi ve psikiyatrik bilgileri, diktatörlük döneminde baskı, zulüm ve toplumsal kontrol politikalarını meşrulaştırmak için bir araç olarak kullandığını belirtmiştir. Buna göre, doktorun geride bıraktığı mirasın, dayanışma, insan hakları ve bireylerin özerkliği gibi modern psikiyatrinin temel ilkeleriyle tamamen bağdaşmaz olduğu, aksine dışlayıcı ve stigmatizasyon yaratan bir biyolojik indirgemecilik temeline dayandığı ifade edilmiştir. Uzmanlar da şans eseri bu teorilerin İspanyol psikiyatrisi üzerinde kalıcı ve olumsuz bir etkisinin olmadığını, ancak tıbbın ideolojik amaçlarla suistimal edildiğinin açık bir örneği olduğunu vurgulamaktadır. Bu karar, gelecek nesiller için tarihsel bir uyarı niteliği taşımaktadır.