Kanada, Trump'ın Yargıç Prost'a Uyguladığı Yaptırımlara Karşı Davada Tarafını Açıklamadı

Kanada hükümeti, ABD Başkanı Donald Trump'ın Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) bağlı Kanadalı yargıç Kimberly Prost'a uyguladığı yaptırımların hukuki süreçte tersine çevrilmesi için açılan davaya müdahale edip etmeyeceği konusunda net bir tavır sergilemiyor. Winnipeg doğumlu yargıç Prost, ABD askerlerinin Afganistan'daki eylemlerine ilişken bir davada üstlendiği rol nedeniyle yaklaşık bir yıl önce Washington tarafından yaptırıma tabi tutuldu. Bu yaptırımlar nedeniyle kredi kartı kullanamayan ve başta Amazon olmak üzere büyük çevrimiçi platformlardan alışveriş yapma imkânından mahrum bırakılan Prost, hayatının birçok alanında ciddi kısıtlamalarla karşılaştığını belirtti. Fransa'nın bu kararı açıkça eleştirmesine rağmen, Ottawa yönetimi bugüne kadar sessizliğini koruyarak konuyla ilgili hiçbir resmi açıklama yapmadı. Uluslararası ilişkiler ve hukuk uzmanları, Kanada'nın insan hakları konusundaki güçlü siciline rağmen bu tür hassas durumlarda daha fazla ses çıkarması gerektiğini vurguluyor.

Söz konusu yaptırımların altında yatan neden, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Afganistan dosyasında Amerikan askerlerinin olası savaş suçlarını araştırma girişimiydi. Trump yönetimi, ABD'nin mahkemenin yetki alanında olmadığını ve bu tür soruşturmaların kabul edilemez olduğunu savunarak harekete geçmişti. Yaptırımlar yalnızca ekonomik engeller yaratmakla kalmamış, aynı zamanda yargı bağımsızlığına yönelik doğrudan bir saldırı olarak da uluslararası kamuoyunda geniş yankı bulmuştu. Prost, bu tür ağır suçların mağdurları için adalet arayışının engellenemeyeceğini ve süreçlerin devam edeceğini ifade ederek kararlı bir duruş sergiledi. Uzmanlar ise bu olayın, küresel adalet mekanizmalarının egemen devletlerin siyasi baskıları karşısında ne kadar kırılgan olabileceğini gözler önüne serdiğini belirtiyor.

Kimberly Prost ve diğer iki yargıç, kişisel kapasitelerde hareket ederek Trump ve yönetimine karşı bir dava açtı. Davacılar, Trump'ın yetkilerini aştığını, yargıçlara due process (hukuki işlem güvencesi) sağlamadığını ve ABD Kongresi'nin başkana verdiği olağanüstü durum yetkilerini suiistimal ettiğini iddia ediyor. Yargıçları temsil eden Açık Toplum Adalet Girişimi'nin (Open Society Justice Initiative) yöneticisi James Goldston, yaptırımların keyfi olduğunu ve uluslararası hukuka aykırı biçimde uygulandığını dile getirdi. Ayrıca davacı taraf, Washington'ın UCM'ye yönelik uzun süredir devam eden endişelerinin, Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Güçler Yasası'nı kullanmayı haklı kılacak acil bir durum bulunmadığının kanıtı olduğunu savunuyor. Bu dava, yalnızca bir yargıcın kişisel haklarını ilgilendirmiyor, aynı zamanda başkanlık yetkilerinin sınırlarını da test eden önemli bir hukuki mücadele olarak görülüyor.

Dava süreciyle ilgili dikkat çeken bir diğer konu da Kanada'nın geçmişteki uluslararası hukuk tutumlarıyla bugünkü sessizliği arasındaki tezat. Eski Kanadalı diplomat ve Lahey Büyükelçisi Sabine Nolke, Prost'un arkadaşı olduğunu belirterek Kanada'nın onun lehine bir 'arkadaş mahkeme kararı' (amicus brief) sunması gerektiğini savundu. Nolke, Ottawa'nın geçmişte de (örneğin 1992'deki Meksika iade anlaşması ihlali veya 2005'te Guantanamo'da tutuklu Kanadalı Omar Khadr davasında) uluslararası adaletin tesis edilmesi için ABD mahkemelerine müdahale belgeleri sunduğunu hatırlattı. Ancak bu sefer Ottawa, Global Affairs Canada sözcüsü aracılığıyla konunun mahkemede olduğunu ve ek bir yorum yapılamayacağını belirterek konuyu geçiştirdi. Yetkililer, Kanada'nın UCM'nin kurucu üyesi olarak bağımsızlığına ve yetkilerine her zaman destek verdiği mesajını tekrarlamakla yetindi.

Mahkeme süreci henüz çok yeni aşamalarında ilerliyor ve Washington davaya henüz resmi bir yanıt sunmuş değil. Prost'u temsil eden hukuk ekibi, yargıcın uğradığı zararları durdurmak için mahkemeden geçici bir ihtiyati tedbir talep etti ve bu sayede ana dava sonuçlanana kadar yaptırımların dondurulması hedefleniyor. Davacılar tarafından 24 Haziran'da New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi'ne sunulan dilekçenin ardından, 30 Temmuz'a kadar ABD hükümetinin savunma yapması ve 20 Ağustos'ta ise dava ekibinin buna karşılık vermesi bekleniyor. Küresel hukuk çevreleri, Kanada ve diğer müttefik ülkelerin bu süreçte atacağı adımların, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin geleceği ve uluslararası hukukun üstünlüğü açısından belirleyici olacağını düşünüyor. Bu durum, hukuki bir uyuşmazlığın ötesine geçerek küresel adalet sisteminin büyük güçlerin baskılarına karşı nasıl direneceğini gösteren bir sınav niteliği taşıyor.