Kayıp Emeklilik Fonları Davası: Banca CIS'in Şişirilmiş Rakamlarıyla Fon Nasıl Kandırıldı?

San Marino'daki finansal skandalların derinleşen hikayesi, emeklilik fonlarının yöneltilmesi sürecindeki çarpıcı detaylarla devam ediyor. Daha önce zorunlu emeklilik sandığı ISS'nin yaşadığı benzer sorunları ele alan seri, şimdi de tamamlayıcı emeklilik fonu olan Fondiss'in başına gelenleri masaya yatırıyor. İşçilerin geleceği için biriktirdiği paraların Banca CIS'e devredilmesi ve bu paranın bir daha geri dönememesi, hikayenin temel omurgasını oluşturuyor. Mahkeme kararlarına göre süreç, bankanın finansal durumunu olduğundan çok daha iyi gösteren ve imzayla onaylanan tek bir rakam etrafında şekilleniyor. Tüm bu olaylar, yargının tespit ettiği belgeler ve resmi kararlar ışığında, gazeteci Marco Severini tarafından tarafsız bir dille okurlara aktarılıyor.

Olayın başlangıcı, Eylül 2018'de Fondiss'in elindeki işçi katkı paylarını değerlendirmek için bir yatırım teklifi talep etmesiyle yaşanıyor. Fondiss, San Marino'daki tüm bankalara 28 milyon avroya kadar yatırım yapabileceğini belirten bir mektup göndererek resmi bir ihale süreci başlatıyor. İhalede kazananın belirlenmesinde en kritik kriter, yüksek getiri rather than yatırımcıların fon güvenliğidir; zira söz konusu olan emeklilik paraları olduğu için güvenlik her şeyden önce geliyor. 17 Eylül 2018'de Banca CIS, genel müdür Daniele Guidi tarafından imzalanmış bir teklifle süreçte öne çıkıyor. Guidi, teklifinin yanında bankanın 30 Haziran 2018 tarihli mali verilerini içeren ve kendi imzasıyla doğruluğunu onayladığı bir doküman da sunuyor.

Guidi tarafından sunulan bu mali tablo, bankanın son derece sağlam bir kurum olduğu izlenimini veriyor. Belgede bankanın net varlığının 52 milyon avro, denetim sermayesinin ise yaklaşık 49 milyon avro olduğu belirtiliyor. Ayrıca bankanın toplam 494 milyon avro müşteri mevduatına ve 383 milyon avronun üzerinde kredi hacmine sahip olduğu bilgisi paylaşılıyor. Tabloda yer alan 115 milyon avroluk kötü kredi ve 122 milyon avroluk şüpheli alacak rakamları, bankanın boyutuna oranla tolere edilebilir bir risk olarak sunuluyor. Ancak belgenin en can alıcı noktası, bir bankanın sağlık durumunu gösteren ve Merkez Bankası'nın asgari sınırını yüzde 11 olarak belirlediği sermaye yeterlilik oranının yüzde 16,18 olarak açıklanmasıydı.

Tam da bu güven verici orana güvenen Fondiss, ilk etapta 14 milyon 340 bin avroyu Banca CIS'e yatırım olarak devrediyor. Ancak mahkeme süreçleri ve uzman bilirkişi incelemeleri, bu şişirilmiş tablonun gerçeklikten ne kadar uzak olduğunu ortaya koyuyor. Bilirkişilerin yeniden hesapladığı sermaye yeterlilik oranının aslında yüzde 14,84'ün bile altında olduğu ve gizli sorunlar çıkarıldığında denetim sermayesinin fiilen sıfırlandığı tespit ediliyor. Zaman içinde 2019'un başlarında bankanın özel idareye alınmasıyla, sözde 49 milyon avroluk güvenlik tamponunun eksi değerlere düştüğü anlaşılıyor. Bu durum, bir kişinin bankadan kredi almak için maaş bordrosunu şişirmesine benzetilebilir; ancak burada dolandıran tarafın bizzat bankanın kendisi olduğu görülüyor.

Mahkeme kararına göre Banca CIS'in bu mali sıkıntıları hiç beklenmedik bir anda ortaya çıkmış sürprizler değil, aksine 2016 yılından beri bilinen kronik sorunlardı. Merkez Bankası, söz konusu sorunları 2016 yılında bankaya resmi olarak bildirmiş ve düzeltmelerini talep etmişti. Daniele Guidi, Eylül 2018'de o yanıltıcı tabloyu imzaladığında, iki yıl önceki uyarılardan haberdar olması gerektiği için gerçek mali durumu bilmemesi mümkün değildi. Nitekim Fondiss'in yatırım kararının tutanakları, fonun bu bankaları tamamen beyan ettikleri mali güvenilirlik verilerine göre seçtiğini doğrulamaktadır. Tüm bu bulgular, emeklilik fonlarının yönetilmesindeki denetim eksikliklerini ve finansal kurumların güvenilirliği sorgulatırken ne kadar dikkatli olunması gerektiğini gözler önüne seriyor.