Kazakistan'ın Basra Körfezi Projesi ABD-İran Çatışmasının Ortasında Risklerle Karşı Karşıya

Kazakistan, on yıllardır hayalini kurduğu güney ticaret koridorunu nihayet masadan imza aşamasına taşıyarak İran ile tarihi bir anlaşmaya imza attı. Bu adım, denize kıyısı olmayan Orta Asya ülkesine Basra Körfezi'nde stratejik bir kapı aralama fırsatı sunuyor. Ancak bu iddialı projenin hayata geçirilmesi, tam da bölgesel gerilimlerin zirveye ulaştığı çok kritik bir döneme denk geldi. ABD'nin İran'a yönelik art arda düzenlediği askeri operasyonlar ve İran'ın körfez ülkelerindeki Amerikan üslerine misilleme yapması, yeni ticaret yolunun güvenliğini ciddi şekilde sorgulanır hale getirdi. Dolayısıyla Astana, kazanımlarını korurken bir yandan da büyüyen bir silahlı çatışma riskiyle başa çıkmak zorunda kalıyor.

Söz konusu anlaşma kapsamında iki ülke, İran'ın Bender Abbas kentindeki Şahid Racai Limanı'nda 27 yıllık bir 'yap-işlet-devret' (BOT) modeliyle Kazak taşımacılık ve lojistik terminali inşa etme kararı aldı. İmzalanan sözleşmeye göre projenin inşaat süresi iki yıl olarak planlanırken, terminalin 25 yıl boyunca Kazakistan tarafından işletilmesi öngörülüyor. Yıllık 1,5 milyon tonluk mal taşıma kapasitesine ulaşması beklenen 15 hektarlık bu lojistik merkez için 25 milyon dolarlık bir yatırım yapılacak. Kazakistan ve İran yetkilileri tarafından onaylanan bu anlaşma, ticari faaliyetlerin üçüncü yıldan itibaren tam kapasiteyle başlayacağını öngörüyor.

Kazakistan açısından bakıldığında bu devasa yatırım, ülkenin ihracat pazarlarını Basra Körfezi, Güney Asya, Güneydoğu Asya ve Doğu Afrika'ya kadar genişletmek için hayati bir adım olarak değerlendiriliyor. Projenin en temel amacı, Kazakistan'ı uluslararası Kuzey-Güney Transit Koridoru'na doğrudan entegre ederek Orta Asya'yı dünya deniz ticaret yollarına bağlamak. İran Limanlar ve Denizcilik Örgütü yetkilileri, terminalin bölgede istihdam yaratacağını ve Şahid Racai Limanı'nın operasyonel kapasitesini önemli ölçüde artıracağını belirtti. Ayrıca bu durum, Rusya'ya bağımlı kuzey ticaret yollarını çeşitlendirmek isteyen Kazakistan için yıllardır süren stratejik çabaların somut bir sonucu olarak görülüyor.

Tüm bu ekonomik ve ticari hedeflere rağmen, projenin önündeki en büyük engel bölgede giderek kötüleşen güvenlik durumu oldu. ABD Başkanı Donald Trump, İran savaşını bitirmeyi amaçlayan geçici anlaşmayı Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere yapılan saldırılar nedeniyle 'bitti' ilan ederek İran ile masaya oturmayacağını açıkladı. Bunun ardından ABD ordusunun İran'a yeni bir hava saldırısı düzenlemesinin ardından İran, Bahreyn ve Kuveyt'teki Amerikan tesislerine misilleme ateşi açtı. Çatışmaların şiddetlenmesi üzerine ABD Merkez Komutanlığı, saldırıların İran'ın boğazdaki deniz trafiğine yönelik tehditlerini daha da azaltmayı hedeflediğini ifade etti.

Hızla tırmanan askeri kriz, Şahid Racai Limanı'nın bulunduğu Bender Abbas başta olmak üzere İran'ın güney kıyı şeridini doğrudan çatışma bölgesine dönüştürdü. İki gün süren yoğun Amerikan saldırılarında 170'ten fazla İran hedefinin vurulduğu ve onlarca sivilin hayatını kaybettiği bildirilirken, bölgede savaş riski sürekli olarak artıyor. Bu durumun uluslararası petrol fiyatlarını anında yükselterek küresel piyasalara yansıması, ticaret yollarının ekonomik maliyetlerini de gözle görülür biçimde artırdı. Kazakistan, yeni liman projesi ile yük elleçleme maliyetlerini düşürse ve kargo kontrolünü eline alsa bile, deniz yolunun sonundaki savaş riskini ortadan kaldıramayacağı gerçeğiyle yüzleşmek durumundadır.