"Kibir Kurbanı": İnsanlar Neden Gururlarını Feda Etmekten Kaçınıyor?

İngiliz şair Wilfred Owen, yüz yılı aşkın bir süre önce kaleme aldığı "İhtiyar ve Gençlerin Atasözü" (The Parable of the Old and Young) adlı şiirinde, İbrahim ve İshak (veya İsmail) arasındaki dini kıssayı tümüyle farklı bir sonla yeniden yorumlamıştır. Bu alternative bitiriş, eseri savaşların etik yönlerini sorgulayan en çarpıcı metinlerden biri haline getirmiştir. Owen, savaşların her yeniden patlak verişinde bu şiirin her dönemi ve mekanı adeta anlattığını gösterir. Çünkü bu dizeler, insanın bir taraftan "üzerinde en az düşünülmesi gereken" varlık olurken, diğer taraftan "ilk feda edilen" unsuruma dönüştüğü trajediyi gözler önüne sermektedir. Şair, okuyucuyu derin bir ahlaki sorgulamaya davet ederek, savaşların gerçek maliyetinin ne olduğunu keskin bir dille ortaya koymaktadır.

Owen'ın altılık dizelerden oluşan şiiri, pek çok savaşın alternatiflerin yokluğu yüzünden değil, liderlerin siyasi kibirlerini ve ulusal inatlarını feda etmeyi reddetmeleri nedeniyle devam ettiğini savunur. Şaire göre bu inat, İbrahim'in kıssasını bir kurtuluş ve fedakarlık hikayesinden, insanlık trajedisine dönüşmektedir. Siyasi gurur, savaşın devam etmesine ve kan dökülmesine neden olan asıl моторlu güç olarak resmedilir. Şiir, dini metinlerin savaş karşıtı ve eleştirel bir bakış açısıyla nasıl yeniden yazılabileceğini gösteren mükemmel bir örnektir. Bu bağlamda Owen, kutsalın yorumlanması üzerinden dünyevi iktidarın eleştirisini ustaca yapmaktadır.

Şiirde, İbrahim meleğin ikazıyla oğlunu kurban etmekten vazgeçip yerine çalılara boynuzları takılan "kibir koçunu" (kurbani) sunmak görevindedir. Ancak Owen'ın vizyonunda yaşlı adam, koçu kurban etmeyi reddeder ve doğrudan kendi oğlunu keser. Bununla da kalmayıp Avrupa'nın yarısını teker teker katletmeye devam eder. Bu yıkıcı finalde "İbrahim" figürü, halkını savaşa sürükleyen her tür lideri, yöneticiyi ve karar vericiyi temsil etmektedir. Oğul ise, savaşın faturasını ödeyen gençleri ve kendi tercih etmedikleri bir kader için hayatlarını veren tüm nesilleri simgelemektedir. "Kibir koçu" ise insanları bu devasa felaketten korumak için feda edilebilecek her şeyi, yani inadı, boş sloganları, hatalı hesapları ve hatayı kabul etme korkusunu embodies eder.

Lübnanlı bir okuyucu için bu şiir, bugün her zamankinden daha fazla anlam ve ağırlık taşımaktadır. Zira insanlık trajedileri tarih boyunca tekrar tekrar benzer şekiller alır; savaşın kapıları açıldığında bedeli ödeyenler o kararı verenler değil, silahı taşıyan gençlerdir. Evlatlarını, geçim kaynaklarını ve sevdiklerini kaybeden aileler de bu felaketin sessiz mağdurları olarak öne çıkmaktadır. Bomba sesleriyle uyanan siviller, yıkıma dönüşen köyler ve bir gecede evlerinden edilen insanlar, Owen'ın betimlediği manzaranın günümüzdeki yansımalarıdır. Şiirin verdiği ana mesaj, Birinci Dünya Savaşı'nın sınırlarını ve Avrupa'nın hudutlarını aşarak evrensel bir nitelik kazanmaktadır.

Her savaş büyük sloganlarla, zafer vaatleriyle ve onurdan dem vuran nutuklarla başlamasına rağmen, genellikle aynı yıkıcı manzarayla sona ermektedir. Owen, melek aracılığıyla son anda yapılan ilahi müdahale ile kıssada merhametin ve vahyin galip geldiğini hatırlatırken, gerçek siyasi dünyada acımasızlığın ve kanın bu fırsatları nasıl ezdiğine dikkat çeker. Okuyucu, karar alıcıların halklarını evlatlarıyla fedakarlığa zorlamadan önce kendi gururlarını feda etme cesaretini gösterip gösteremediklerini sorgulamaya davet edilir. Bir illüzyondan veya yıkıcı bir siyasi bahisten vazgeçmenin tam bir nesli ölümden ve sürgünden kurtarabileceği gerçeği ön plana çıkarılmaktadır. İnsanlık kibrini feda etmekten kaçındığı sürece evlatlar kurban edilmiş ve vatanlar bir kesimhaneye dönüşmüş olacaktır; bu nedenle Owen'ın şiiri, kibir kurbanı canlı kaldığı müddetçe yeniden ve yeniden yazılmaya devam edecektir.