Denize Kıyısı Olmayan Kırgızistan'ın Gemi Sicili Huzursuzluk Yarattı

Kırgızistan, denize doğrudan kıyısı bulunmamasına rağmen küresel gemi kayıt pazarına girmek için yasal zemin hazırlıyor. Bu adım, denizcilik geliri elde etme potansiyeli taşırken ülkeyi yeni düzenleyici ve itibari risklerle de karşı karşıya bırakıyor. Kırgızistan, 2024 yılında Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne (IMO) 176. üye olarak katılmış ve denizcilik alanındaki ilk büyük adımını atmıştı. Haziran sonlarında onaylanan yeni Ticari Denizcilik Kanunu ile ülke, denizcilik güvenliği, denizci hakları ve sigorta gibi konularda kapsamlı düzenlemeler hayata geçiriyor. Yasa, denizyolu gemilerinin Kırgız bayrağı altında kaydedilmesine olanak tanıyarak bir Uluslararası Gemi Sicili'nin temelini atıyor.

Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı'na göre bu kanun, Kırgızistan'a denizcilik ticaretine katılma ve denizlere erişme hakkını uluslararası hukuk çerçevesinde resmi olarak tanıyor. Yaklaşık yıllık 10 ila 15 milyon dolar gelir elde etme potansiyeli bulunan bu sistem, özellikle yabancı armatörlere ait gemilere Kırgız bayrağı verme karşılığında alınacak kayıt ücretlerine dayanıyor. Yetkililer, yeni düzenlemenin Kırgızistan kayıtlı gemilere uluslararası tanınırlık kazandıracağını ve ülke şirketlerini küresel denizcilik pazarında yeni fırsatlarla buluşturacağını öne sürüyor. Ancak bu model daha önce Moğolistan gibi denize kıyısı olmayan diğer Asya ülkeleri tarafından da başarıyla uygulanmış, yasal olarak kabul görmüş bir yöntem olarak biliniyor. Kırgız yetkililer, bu hamlenin ülkeye yeni bir gelir kapısı açarak ekonomik çeşitliliğe katkıda bulunmasını amaçladığını ifade ediyor.

Buna rağmen, yasanın getireceği pratik faydalar ve potansiyel riskler konusunda parlamentoda ciddi endişeler dile getiriliyor. Milletvekili Dastanbek Cumabekov, hükümetin bu kanunun ülkeye tam olarak ne kazandıracağını daha net bir dille açıklaması gerektiğini vurguladı. Cumabekov, yasanın uygulamada etkili bir denetim mekanizmasıyla desteklenmemesi halinde rafta tozlanan belgelerden biri olma riski taşıdığını belirtti. Öte yandan, denizcilik denetimleri konusunda eksikliklerin yaşanması, Kırgızistan'ın uluslararası sahnede ciddi diplomatik krizlerle karşılaşma ihtimalini doğuruyor. Bu durum, özellikle denizcilik sektöründe denetim eksikliği yaşayan genç kurumlar için majör bir risk faktörü olarak görülüyor.

Bayrak değiştiren ve zayıf sicil denetimlerine sahip gemilerin sıklıkla yaptırım delme faaliyetlerinde bulunduğu gerçeği, Kırgızistan üzerindeki baskıyı artırıyor. Milletvekili Bolot Sagınayev, açık denizcilik veritabanlarında halihazırda 100'den fazla geminin Kırgız bayrağı altında seyir yaptığını iddia ederek durumu daha da gerginleştirdi. Bakan Sultan Ahmatov ise denizcilik idaresinin henüz resmi olarak kurulmamış olması nedeniyle böyle bir iznin verilmesinin mümkün olmadığını savundu. Ahmatov, listelerde yer alan gemi kayıtlarının sahte veya usulsüz olabileceğini öne sürerek konunun derhal araştırılması gerektiğini dile getirdi. Bu gelişmeler, yasanın daha yeni yürürlüğe girmesine rağmen uluslararası denizcilik takibi sisteminde Kırgızistan'a yönelik sızıntıların veya istismarların zaten başlamış olabileceğine işaret ediyor.

Uluslararası denizcilikte genellikle "kolaylaştırılmış bayrak" olarak bilinen açık gemi sicilleri, küresel ticaretin yasal ve yaygın bir parçası konumunda bulunuyor. Ancak söz konusu sicillerin sahip yapısını gizlemek veya yaptırımdan kaçmak isteyen gölge donanmalar tarafından da sıkça kullanılması, bu sistemin sıkı bir denetime ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Şu ana kadar Kırgızistan'ın yeni gemi sicilinin kasıtlı olarak yaptırım delme amacı taşıdığına dair herhangi bir kanıt bulunmuyor. Ancak ülkenin sahibi olduğu gerçek bir ulusal ticaret filosu kurmak yerine, gemileri sadece kağıt üzerinde kabul etmesi durumunda uluslararası güvenilirliği konusunda büyük soru işaretleri oluşacaktır. Kırgızistan'ın bu hamlesinin başarıya ulaşması, gemi sahipliğini, güvenlik standartlarını ve sigorta kayıtlarını ne kadar sıkı bir şekilde denetleyeceğine bağlı olacaktır.