Köprü ve otoyollara yılda iki kez otomatik zam geliyor

Ulaştırma Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgilere göre, ülkemizdeki yap-işlet-devret modeliyle işletilen ulaşım altyapılarında önemli bir değişikliğe gidilmesi planlanıyor. Bu kapsamda köprü, otoyol ve tünellerden geçiş yapılırken ödenen ücretlere ilişkin yeni bir fiyatlandırma mekanizması gündeme getirildi. Söz konusu mekanizma, geçiş ücretlerinin belirlenmesi sürecinde tamamen otomatik bir sisteme geçilmesini öngörüyor. Halihazırda ücretlerdeki artışlar genellikle belirli aralıklarla manuel olarak karar bağlanarak yürütülüyor. Ancak yeni düzenleme ile bu sürecin bürokratik işlemlerden arındırılarak doğrudan formüllere bağlanması hedefleniyor.

Planlanan otomatik zam sisteminin en dikkat çekici yanı, artışların sıklığı ve zamanlaması konusunda net bir çerçeve çizilmiş olmasıdır. Buna göre geçiş ücretlerinde yılda iki kez zam uygulanacak ve bu zamlar ocak ile temmuz aylarında gerçekleştirilecektir. Altı aylık periyodun seçilmesinde, enflasyon rakamlarının ve tüketici fiyat endekslerinin yıllık değil yarım yıllık bazda takip edilmesi etkili oldu. Bu sayede işletme şirketlerinin maruz kaldığı maliyet artışlarının daha hızlı bir şekilde ücretlere yansıtılabileceği belirtiliyor. Ocak ve temmuz dilimleri, ekonomik takvim açısından da yılın başı ve ortası olarak değerlendirildiğinden tercih edildi.

Yap-işlet-devret modeli, Türkiye'de özellikle 1990'lı yılların sonundan itibaren otoyol, köprü ve tünel gibi büyük ölçekli altyapı projelerinin finansmanında sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Bu modelde devlet, projenin yapımını ve belirli bir süre boyunca işletilmesini özel sektöre devretmekte, karşılığında şirket de yatırımını geri ödemek amacıyla kullanıcılardan geçiş ücreti toplamaktadır. Sözleşmelerde genellikle gelir garantisi gibi maddeler yer aldığı için şirketlerin beklenen gelir seviyesine ulaşamaması durumunda devlet tarafından fark ödemesi yapılabilmektedir. Otomatik zam sisteminin temel amacının da bu gelir garantilerinin devlet üzerindeki mali yükünü hafifletmek olduğu değerlendiriliyor.

Konuya ilişkin tartışmaların merkezinde ise vatandaşların ulaşım maliyetleri üzerindeki olası etkileri yer alıyor. Köprü ve otoyol ücretlerine altı ayda bir otomatik olarak zam yapılması, günlük olarak bu yolları kullanan sürücülerin ve nakliye firmalarının bütçelerini doğrudan etkileyecektir. Özellikle şehirlerarası yük taşımacılığı yapan lojistik şirketleri, artan geçiş ücretlerini ürün fiyatlarına yansıtmak durumunda kalabilecektir. Bu durumun zincirleme bir şekilde genel enflasyon rakamlarına da ekstra bir baskı oluşturması ihtimali üzerinde duruluyor. Sürücü örgütleri ve tüketici dernekleri, zamların otomatikleştirilmesinin denetim mekanizmalarını zayıflatabileceği endişesini taşıyor.

Öte yandan, düzenlemenin yasal altyapısının nasıl şekilleneceği ve meclis gündemine ne zaman geleceği konusunda henüz net bir takvim paylaşılmadı. Ulaştırma Bakanlığı'nın ilgili birimlerinin, sözleşme hükümlerini göz önünde bulundurarak teknik detayları sonlandırmaya çalıştığı ifade ediliyor. Mevcut yap-işlet-devret sözleşmelerinin birçoğunda ücret调整 mekanizmasına dair özel şartlar bulunduğundan, bu şartların otomatik sisteme nasıl entegre edileceği önemli bir hukuki teknik mesele olarak öne çıkıyor. Sürecin yasal yollarla tamamlanmasının ardından, ilk otomatik zammın önümüzdeki yılın ocak ayında uygulanmaya başlanması bekleniyor.