Lagos Sel Felaketinde Girişimci Gençler ve Esnaf Nasıl Para Kazandı?

Nijerya'nın ticari başkenti Lagos, son günlerde yaşanan şiddetli yağışların neden olduğu ağır sel felaketleriyle sarsıldı. Bu afet, şehirde hayatı olumsuz yönde etkilerken bir yandan da sıcak hava dalgasına kısa süreliğine ferahlık getirdi. Evlerin sular altında kalması, iş yerlerinin zarar görmesi ve araçların kullanılamaz hale gelmesi birçok ailenin hayatını kabusa çevirdi. Ancak bu büyük kaos ve yıkımın ortasında, felaketten ticari fırsatlar yaratarak gelir elde etmeyi başaran bir kesim ortaya çıktı. Bu durum, şehrin afet karşısındaki çift yönlü ve bir o kadar da çelişkili yüzünü gözler önüne serdi.

Sel suları Victoria Island, Lekki, Gbagada, Mushin, Ojo, Ajegunle, Egbeda ve Agege gibi Lagos'un sayısız önemli bölgesini ve ana arterlerini tamamen felç etti. Binlerce insan yıllarını vererek biriktirdikleri malların ve evlerinin sular altında kalması nedeniyle derin bir yas yaşadı. Öte yandan, bu felaket anını fırsat bilen ve kendi içinde bir ekonomik döngü oluşturan gençler ile bazı esnaflar için durum tamamen farklı bir boyutta gelişti. Yaşanan yıkıma rağmen kentin sokakları, tamamen farklı bir işleyişle kendi çıkarlarına göre şekillenen bir ticari pazara dönüştü. İnsanların selden kaçış çabaları, yer altı ekonomisini ve geçici kurtarma hizmetlerini adeta patlama noktasına getirdi.

Lagos'un çeşitli bölgelerinde genç gruplar, el arabaları, tahta plankalar ve kalın iplerle suda mahsur kalan sürücülere profesyonel bir kurtarma hizmeti sunmaya başladı. Bu gençler, araçların boyutuna, suyun derinliğine ve itme mesafesine göre 5.000 ile 20.000 Naira arasında değişen ücretler talep ediyorlardı. Çaresizlik içindeki sürücüler, suya gömülen ve çalışmayan araçlarını kuru zemine taşıtmak için bu bedelleri memnuniyetle ödedi. Özellikle Mile 2-Badagry ekspres yolu gibi derin suların biriktigi noktalarda gençler, sırtlarında tüccarları taşıyarak kıyafetlerinin ıslanmasını engellemek karşılığında günlük geçimlerini sağladı. Bu sayede gençler, hem insanların acil ihtiyaçlarına pratik çözümler sunmuş hem de kendi cüzdanları için beklenmedik bir gelir kapısı yaratmış oldu.

Sel sularının ulaşıma kapanmaması üzerine ticari üç tekerlekli araç ve motosiklet işletmecileri de ulaşım talebinin fırlamasıyla büyük bir ticari kazanç elde etti. Yolda kalan ve sonsuz bir trafik çilesi yaşayan yolcular, şemsiye, yağmurluk ve poşetlenmiş su satan seyyar satıcılardan alışveriş yaparak onların cirolarını ciddi şekilde artırdı. Araç tamircileri ise suya giren ve uzun süre maruz kalan motorları tamir etmek için adeta iş başı yaptı; hatta birçok motorun tamamen değiştirilmesi gerektiği belirtildi. Çekici firmaları da ayların en yoğun ve en kârlı günlerinden birini geçirerek yolda kalan yüzlerce aracı tamir atölyelerine taşıdı. Bu durum, afet durumlarında dahi işleyişini sürdüren gayri resmi ekonominin ne kadar dinamik ve hızlı adapte olabilen bir yapıya sahip olduğunu kanıtlar nitelikteydi.

Bu süreçten maddi olarak faydalanan işçiler ve gençler, elde ettikleri kazancın duygu yüklü ve tatlı-acı bir deneyim olduğunu açıkça itiraf etti. Aralarından biri, felaketlerin asla temenni edilmediğini ancak seller meydana geldiğinde bu durumun kendileri için bir geçim kapısı işlevi gördüğünü dile getirdi. Kirli sularda saatlerce kalmak, keskin cisimlere veya açık kanalizasyonlara maruz kalmak gibi büyük riskleri göze alarak yüksek ücretler kazandıklarını ifade ettiler. Felaket turizmi veya acil durum fırsatçılığı olarak da adlandırılabilecek bu durum, Lagos'un derin sosyo-ekonomik yapısal sorunlarını ve yoksulluğun getirdiği yaratıcı hayatta kalma içgüdüsünü gözler önüne seriyor. Bu gelişmeler, şehrin altyapı yetersizliklerinin sürpriz bir şekilde gayri resmi bir istihdam alanı yaratarak en yoksul ve dezavantajlı kesime ulaşmasına zemin hazırlıyor.