Leonardo Valencia: Toplumsal kaosun ortasında sanat ve fanatizm üzerine 'Bramante Merdiveni'

Ünlü Ekvadorlu yazar Leonardo Valencia, Seix Barral tarafından yayınlanan ve 600'den fazla sayfadan oluşan en iddialı romanı 'La escalera de Bramante' (Bramante Merdiveni) ile edebiyat dünyasında derin bir iz bıraktı. İki hikayeyi, sanatsal takıntı ve fanatizmle birleştiren bu dev eser, 20. yüzyılın en travmatik olaylarını merkeze alarak bu karanlık dönemin ortasında sanatın rolünü sorguluyor. Kurt Landor, Álvaro ve Raúl gibi karakterler aracılığıyla okuru, tarihsel çılgınlığın gölgesinde kaldığı bilinen Latin Amerika'dan bile uzaklaşamayan bir savaş sonrası dünyasının karmaşık labirentlerine davet ediyor. 2019'da piyasaya sürülen ancak pandemi kısıtlamaları nedeniyle tadına varılamayan bu eser, 2022'de tekrar gündeme gelerek Hispanoamerikan edebiyatının en sağlam projelerinden biri olarak konumunu sağlamlaştırdı.

Valencia ile gerçekleştirdiği röportajda 'La República', romanın karmaşık yapısını ve karakterlerin radikal dünya görüşlerini masaya yatırarak yazarın bu zorlu metni nasıl inşa ettiğini ve ne tür bir vizyonla taşıdığını irdeledi. Valencia, romanı bir metafor olarak görmekten ziyade, sanatsal uğraşın karmaşık ve gerçek yolculuğunu, bazen kulelerinde hapis kalsa bile sanatçının etrafındaki çılgın çevreleri ve hayranlığı yansıtan gerçek bir anlatı olarak tanımlıyor. Fanatizmin bu baskın ortamında, yazarın romana entegre ettiği en önemli ve 'gizli' kurtarıcı güç olarak arkadaşlığın sessiz ve sessiz sadakat özelliklerini öne çıkarması, eserin felsefi derinliğine önemli bir katkı sağlıyor. Ayrıca Valencia, Ekvador deneyimleri ile Avrupa kökleri arasında köprüler kurma çabasının bu romanın temel taşlarından biri olduğunu ve bu bağlamın hikayenin şekillenmesindeki kritik rolünü vurguluyor.

Röportajın ilginç bir kısmında, günümüz edebiyat tartışmalarında sıkça adı geçen 'total roman' kavramının geçerliliğine dair Valencia'nın oldukça ilginç ve kuşkucu bir yaklaşımı sergileniyor. Valencia, minimalist romanlardan mikro kurguya kadar değişen türlerin değerindeki dalgalanmaların veya edebi modaların kendisini endişelendirmediğini net bir dille ifade ediyor. Ona göre edebiyat her zaman potansiyel olarak devasa, uzun, karmaşık ve katmanlı bir yapıya sahip olmuştur; bu durum Rabelais'in 'Gargantua ve Pantagruel' gibi klasik örneklerinden modern eserlere kadar uzanan geniş bir yelpazede kendini göstermiştir. Bu tür büyük romanların zenginliği, okurdan da bir çaba talep etmesinde ve onu sadece bir hikaye ötesinde, tıpkı bir şiiri okur gibi metnin diline ve yapısına odaklanmaya zorlamasında yatar.

'La escalera de Bramante', sadece iki farklı hikayeyi anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda eserin başrolündeki sanatçının Kurt Landor'ın,Dora Lerner adındaki bir toplama kampı sakiniyla kurduğu ilişki üzerinden gerçeği temsil etmenin imkansızlığını derinlemesine sorguluyor. Landor'ın, farklı renklerdeki gözleriyle dikkat çeken Dora'nın bir portresini yapma girişimi, aslında dış dünyanın her türlü gerçeğini yakalama ve yansıtma konusundaki sanatsal ve fiili çaresizliği bir metafor olarak sunuyor. Valencia'ya göre, dilin gerçeği tam olarak yakalayabileceğine veya aktarabileceğine inanmak, kendi başına en uç ve belki de en imkansız bir kurgudur; bu da eserdeki karakterlerin kaderi ve estetik arayışları açısından büyük bir paradoksa işaret eder. Bu arayış, romanı boyunca karakterlerin ve anlatının merkezinde duran varoluşsal bir soru olarak varlığını sürdürüyor.

Romanın ismi, Rönesans mimarı Donato Bramante'nin meşhur merdiveninden ve Quito'daki bu eserin bir replikasından alıyor ve bu detay eserin mekansal ve simgesel derinliğini daha da artırıyor. Valencia bu dev eseri yazmak için tamı tamına dokuz yılını, 2008 ile 2017 yılları arasında harcamış ve bu süre zarfında Ekvador ile Avrupa arasındaki ailevi ve kişisel deneyimleri birleştirmek için büyük bir çaba göstermiştir. Eserin ortaya çıkış süreci, Peru'da geçen yıllara dair bir roman yazma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, konunun kendi zamanını ve formunu bulması gerektiği fikrine varılmasıyla şekillenmiş. Quito şehri hem coğrafi hem de anlamsal olarak romanın ekseni olarak belirlenirken, yazarın 2026 yılında yayınlamayı planladığı yeni bir kitapla Peru edebiyat ortamına dönüş yapacağı bilgisi de onun edebi prodüktivitesinin devam ettiğini gösteriyor.