Marmara'daki Mikro Depremler Bilim Dünyasını Uyardı: 7 Günlük Kritik Süreç Başladı

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın (AFAD) paylaştığı son veriler, Orta Marmara Çukuru'nda kayda değer bir sismik hareketliliğin yaşandığını ortaya koydu. Bölgeye yaklaşık 6 ila 9 kilometre derinlikte meydana gelen ve 3.5 büyüklüğünün altında seyreden bir mikro deprem kümesi tespit edildi. Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin eski öğretim üyelerinden Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş, bu sismik hareketliliğin İstanbul ve çevresindeki fay hatlarının güncel davranışını anlamak açısından son derece önemli bir veri sunduğunu ifade etti. Uzmanlar, küçük çaplı da olsa bu tür yoğunlaşmaların bölgenin sismik haritasını yeniden değerlendirmek için kritik bir fırsat sunduğunu düşünmektedir. Söz konusu veriler, Marmara Denizi tabanındaki karmaşık fay yapısının sürekli olarak izlenmesi gerektiğini bir kez daha gözler önüne sermiştir.

Prof. Dr. Bektaş, konuya ilişkin değerlendirmelerini sosyal medya hesapları üzerinden detaylı bir şekilde paylaşarak kamuoyunu bilgilendirdi. Fay hattının belirli bir kesiminde zamanla biriken devasa gerilmenin, yaşanan bu küçük yüzey kırılmaları sayesinde yeniden dağıldığı ve enerjinin kısmen boşaltıldığı tespit edildi. Bununla birlikte, bilim insanı bu tür sismik kümelenmelerin tek başına ileride meydana gelebilecek yıkıcı bir büyük depremin kesin bir habercisi olarak addedilemeyeceğinin altını ciddi bir şekilde çizdi. Ancak fay hattındaki bu hareketlilik süreçlerinin, bölgede olası bir sismik aktivite riskini doğru analiz edebilmek adına son derece dikkatli ve kesintisiz bir şekilde takip edilmesi gerektiğini vurguladı. Bu tür bilimsel veriler, herhangi bir öngörü hatasına düşmemek için uzun vadeli gözlem gerektirmektedir.

Yaşanan bu mikro deprem aktivitelerinin ardından bilim insanlarının gözü kulağı, özellikle olayın gerçekleşmesinden sonraki 3 ila 7 günlük zaman dilimine çevrilmiş durumdadır. Bu kritik yedi günlük süre zarfında, Marmara Denizi'nin derinliklerinde 4 ve üzeri büyüklükte yeni ve daha güçlü bir depremin üretilip üretilmeyeceği büyük bir merak konusudur. Söz konusu sürecin neticesinde alınacak veriler, fayın güncel dinamiklerini ve enerji biriktirme kapasitesini yansıtması bakımından bilimsel açıdan en kritik göstergelerden biri olarak kabul ediliyor. Eğer bu süreçte daha yüksek büyüklükte sarsıntılar kaydedilirse, bu durum bölgedeki stres birikiminin boyutları hakkında yeni ve somut veriler sunacaktır. Aksine bir durumda, yani sismik aktivitenin yavaşlayarak durulması durumunda ise fay hattının farklı bir dinamik yapıya sahip olduğuna dair teoriler güç kazanacaktır.

Sismoloji terminolojisinde çok sık karşılaşılan 'fay kilitlenmesi' kavramı, hareket halinde olan tektonik levhalara rağmen fay hattının sürtünme gücü nedeniyle sabit kalması ve sürekli olarak yıkıcı bir enerji biriktirmesi durumu olarak açıklanmaktadır. Buna zıt bir durum olarak gösterilen 'krip' (creep) etkisi ise, fay hattının potansiyel olarak büyük ve yıkıcı bir deprem üretmesine gerek kalmadan, küçük ve sürekli kaymalar yoluyla biriktirdiği tehlikeli enerjiyi yavaş, güvenli ve sürekli bir biçimde boşaltması anlamına gelmektedir. Prof. Dr. Bektaş'ın son açıklamaları, Marmara Denizi içinde uzanan fayın tamamen kilitli bir yapıda olmayabileceği ihtimalini güçlü bir şekilde gündeme getiriyor. Deniz tabanında yer alan kalın ve karmaşık tortul tabakasının, ileri teknoloji uydu ve akustik ölçüm cihazlarını yanıltarak fayın gerçek anlamdaki hareketini yani krip durumunu gizleyebileceği öne sürülüyor. Bu durum, yüzeyden yapılan ölçümlerin her zaman fayın derinlerdeki gerçek doğasını tam olarak yansıtmayabileceğini göstermesi açısından oldukça önemlidir.

Gelinen noktada, İstanbul'un Doğu Marmara ve Adalar Fayı'nın tamamının tamamen kilitli olduğu yönündeki yaygın kabullerin ve popüler inanışların gerçekte sadece tek bir senaryodan ibaret olabileceği öne sürülmektedir. Prof. Dr. Bektaş, belirli aralıklarla tekrarlayan depremlerin sistematik olarak görülmemesinin, fayın kesin ve net bir şekilde %100 oranında kilitlendiğine dair tek başına yeterli ve bilimsel bir kanıt sunmadığını belirtmektedir. İstanbul gibi mega bir şehir için sismik risk analizlerinin yalnızca 7'den büyük tek bir devasa deprem modeline odaklanarak yapılmasının, şehrin hazırlıklı olma sürecini olumsuz yönde sınırlandırdığı ve eksik bir algı yarattığı ifade edilmektedir. Uzmanlar, fayın kilitli bir yapıda mı yoksa yavaş ve sürekli bir kayma yani krip eğiliminde mi olduğunun doğru ve detaylı bir şekilde yorumlanmasının, bölgenin üretebileceği maksimum deprem büyüklüğünü doğrudan etkileyeceğini bildirmektedir. Bu sebeple, bölgedeki tüm sismik aktivitelerin çoklu deprem modelleri eşliğinde, sabit fikirlere kapılmadan geniş bir bilimsel yelpazede tartışılması gerektiği vurgulanmaktadır.