Ortadoğu'da Tansiyon Yükseliyor: ABD İran'a Vurdu, Petrol Yaptırımları Geri Döndü

Ortadoğu'da jeopolitik gerilim tepe noktasına ulaşırken, ABD Silahlı Kuvvetleri Çarşamba sabaha karşı erken saatlerde güney İran'a kapsamlı hava saldırıları düzenledi. Pentagon'a bağlı merkezi komutanlık CENTCOM tarafından gerçekleştirilen operasyonlar kapsamında bölgede 80'den fazla hedefin başarıyla vurulduğu resmi olarak açıklandı. Bu yoğun askeri faaliyetler aynı zamanda Washington'un İran petrolüne yönelik yaptırımlarını tamamen yeniden yürürlüğe koymasıyla da birleşti. Böylelikle ortada varılan anlaşmaların çiğnenmesi ve bölgesel statükonun radikal bir şekilde değiştirilmesi riski belirginleşti. Gelişmeler, uluslararası toplumun ve küresel enerji piyasalarının derin bir endişeyle takip ettiği yeni ve son derece tehlikeli bir krizin fitilini ateşledi.

ABD makamları tarafından yapılan resmi açıklamalara göre, bu derece sert bir askeri misilleme girişimi Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere düzenlenen art arda saldırılara doğrudan bir karşılık niteliği taşıyor. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi'nin (UKMTO) paylaştığı veriler doğrultusunda, sadece son yirmi dört saat içinde stratejik su yollarında üç farklı gemiye saldırı düzenlendiği ve bu durumun denizcilik güvenliğini felç ettiği bildirildi. Saldırılardan ikisinden doğrudan İran'ın sorumlu olduğu konusunda Katar ve Suudi Arabistan yetkilileri net bir dille açıklama yaparak Tahran'ı kınaladı. ABD'li bir yetkili Reuters'a verdiği özel demeçte, İran'ın sivillere ve uluslararası sularda seyreden gemilere yönelik bu eylemlerini kesinlikle cezasız bırakmayacaklarını vurguladı. Söz konusu çatışma çıkışının, ortada varılan ateşkes ve barış antlaşmalarının ihlal edildiğinin en net kanıtı olarak değerlendirildiği belirtildi.

Yaşanan bu son kriz, küresel petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden dünya gündeminin en üst sıralarına taşıdı. Normal şartlar altında dünyada tüketilen ham petrolün ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde yirmisinin bu dar su yolundan geçtiği hesaplanıyor. 17 Haziran'da imzalanan ve sert çatışmaları sona erdiren İslamabad mutabakatı, boğazın tamamen ticarete açılmasını ve İran petrolü üzerindeki yaptırımların kaldırılmasını vaat ediyordu. Ancak Tahran'ın boğazı fiilen kapatma teşebbüsü daha önceleri uluslararası ekonomiyi ciddi anlamda sarsmış ve enerji fiyatlarında rekor seviyeler görülmesine neden olmuştu. Şimdi ise o umut veren anlaşmanın çökmesi, küresel tedarik zincirleri üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurma potansiyeli barındırıyor.

Taraflar arasındaki diplomatik savaş da tüm hızıyla devam ederken, İran yönetimi ABD'nin bu hamlesini sert bir dille kınayarak kendi ulusal güvenliğini korumak için 'kararlı önlemler' alma konusunda uyardı. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Washington'un anlaşmayı ihlal ettiğini öne sürerek ABD'yi ağır sonuçlarla tehdit etti. Buna karşılık Katar Dışişleri Bakanlığı, ülkelerine ait bir gemiye yapılan saldırı sebebiyle İran'ın Katar büyükelçisini çağırarak kınama notası verdi ve Tahran'dan bölgesel güvenliği tehdit eden eylemlerine derhal son vermesini talep etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağai ise Doha'nın bu haklı taleplerini ve suçlamalarını kesin bir dille reddederek kendilerini savundu. Tahran'ın geri adım atmaması ve tehditleri sırlaması, kapsamlı bir bölgesel savaşa dönüşme riskini her geçen gün artırıyor.

Bu askeri ve siyasi tansiyonun ilk ve en belirgin etkisi ise şüphesiz küresel finans piyasalarında hissedildi. Asya piyasalarının açılmasıyla birlikte ABD'nin WTI tipı ham petrolünün varil fiyatı anında yüzde 2,63 artışla 72,29 dolara fırlayarak yatırımcılarda paniğe yol açtı. Askeri birliklerin haziran ayının sonlarında birbirlerine girmesi ve İran'ın komşu Körfez ülkelerine füzelerle karşılık vermesi, bölgesel bir savaşın eşiğinden dönüldüğünü gösteren korkutucu tablolar yarattı. Diplomatik kanalların yeniden açılması ve ateşkesin ilan edilmesiyle geçici bir süreliğine rahatlayan denizcilik şirketleri, şimdi tekrar bölgeden gemi geçirmenin risklerini masaya yatırmak durumunda kaldı. Uzmanlar, bu derece yüksek bir küresel tedarik krizinin dünyadaki enflasyon oranlarını tetikleyebileceğini ve enerji darboğazının kısa vadede aşılamayacağını öngörüyor.