Perakende Devleri Yapay Zekâ ile Akaryakıt Fiyatlarını Şişirmekle Suçlandı

Son dönemde akaryakıt fiyatlarının dünya genelinde tarihi zirvelere ulaşması, tüketicilerin ciddi şekilde bütçelerini etkilemekte ve günlük ulaşım masraflarını artırmaktadır. Bu durum yalnızca küresel tedarik zinciri sorunlarından veya jeopolitik krizlerden kaynaklanmamakta; piyasada işlem gören emtia değerleri ve döviz kurları gibi çeşitli makroekonomik dinamikler de fiyat artışlarını beslemektedir. Ancak gaz fiyatlarındaki bu olağanüstü yükselişin arkasında piyasa güçlerinden kaynaklanmayan, daha farklı ve yapay nedenlerin de bulunduğu iddia edilmeye başlanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri genelinde özellikle Batı Yakası eyaletlerinde benzin fiyatları çok yüksek seviyelere ulaşarak vatandaşların refahını tehdit etmektedir. Bu doğrultuda, büyük perakende ve akaryakıt şirketlerinin tüketicileri mağdur ederek kâr sağladığına dair ciddi hukuki ve etik suçlamalar gündeme gelmiştir.

Kaliforniya'da açılan yeni bir dava, Walmart, Albertsons, 7-Eleven ve Circle K gibi ülkenin en büyük perakende ve akaryakıt şirketlerinin akaryakıt fiyatlarını yasa dışı yollarla şişirdiğini iddia etmektedir. Davaya konu olan suçlama, bu şirketlerin fiyat rekabetini bozmak amacıyla yapay zekâ tabanlı algoritmik sistemleri bilinçli bir şekilde kullandıkları yönündedir. Şirketlerin, müşteri çekmek için fiyatları düşürmek yerine, bu gelişmiş teknolojiler aracılığıyla birbirleriyle bilgi paylaşarak piyasadaki yüksek fiyatların sabit kalmasını sağladıkları öne sürülmüştür. Söz konusu yapay zekâ sistemlerinin, rakiplerin hassas fiyatlandırma verilerini analiz ederek herhangi bir indirim yapılmasını engellediği belirtilmektedir. Bu durum, adil rekabeti temelden sarsarak tüketicilerin kasıtlı olarak daha fazla ödemeye zorlanmasına yol açtığı iddia edilmektedir.

Dava dosyalarına yansıyan detaylara göre, akaryakıt istasyonlarının bağlı olduğu Kalibrate isimli yapay zekâ fiyatlandırma firması, sistemin merkezî bir parçası olarak gösterilmektedir. Bu algoritmanın, şirketler arası rekabeti tamamen ortadan kaldıran ve bir tür tekel oluşturan mekanizmayı işlettiği ifade edilmiştir. Ayrıca dava, Kaliforniya'nın 2025 yılında kabul edilen ve paylaşımlı fiyatlandırma algoritmalarını açıkça yasaklayan AB 325 isimli yasaarı referans göstererekhareket etmektedir. Yasanın amacı, tüketicileri korumak ve şirketlerin teknolojiyi kötüye kullanarak haksız kazanç elde etmesini engellemektir. Dosyada, şirketlerin bu otomatik ve yapay zekâ destekli sistemleri kullanarak bağımsız rekabeti sonlandırdıkları ve duyarlı rakip verilerine dayanarak fiyatları kasıtlı olarak yüksek tuttukları vurgulanmıştır.

Müşteki taraf, söz konusu yasa dışı anlaşmanın Kaliforniya'daki sürücülerü doğrudan mağdur ettiğini belirterek toplu davayı açmıştır. Davaya göre, eyalet genelinde 1.700'den fazla akaryakıt istasyonunda araç kullanan vatandaşlar, yıllık olarak toplamda 134 milyon dolar fazla ödeme yapmak zorunda bırakılmıştır. Şirketlerin bu algoritmik fiyatlandırma yöntemi sayesinde benzin galon başına fiyatları 22 sent, dizel yakıt fiyatları ise 33 sent kadar yukarı çektiği hesaplanmıştır. Tüketici hakları savunucuları, insanların işe gitmek için yakıt alması zorunluyken dev şirketlerin bu durumu fırsata çevirmesini ağır bir etik ihlal olarak değerlendirmektedir. Dava sürecinde jürili bir yargılama talep edilirken, mağdur olan sürücülerin zararlarının tazmin edilmesi hedeflenmektedir.

Akaryakıt sektöründeki bu gelişme, büyük veri ve yapay zekânın ticaret hukuku üzerindeki yıkıcı ve henüz tam olarak regüle edilememiş etkilerini gözler önüne sermektedir. Mağazalarını ve istasyonlarını ülke geneline yayarak milyonlarca tüketiye ulaşan devasa şirketlerin teknolojiyi tekelcilik için kullanmaları, hukuki otoriteleri yeni önlemler almaya zorlamaktadır. Örneğin yalnızca Walmart'un 450, Albertsons'ın ise 400'ün üzerinde akaryakıt istasyonu bulunmakta ve bu durum söz konusu algoritmanın eriştiği etki alanını büyütmektedir. Eğer davayı açan taraf iddialarını ispatlayabilirse, bundan sonra teknoloji şirketlerinin ve perakende devlerinin yapay zekâ kullanımına yönelik küresel çapta yeni yasal düzenlemeler gündeme gelebilir. Bu durum, yalnızca Kaliforniya'daki veya ABD'deki tüketicileri değil, yapay zekâ odaklı ticari uygulamaların geleceğini de derinden etkileyecek bir emsal teşkil etme potansiyeli taşımaktadır.