Peru'daki 3000 yıllık Cumbemayo kanalının Pasifik-Atlantik bağlantısı sorgulanıyor

Peru'nun Cajamarca bölgesinde, deniz seviyesinden 3.500 metrein üzerinde bulunan Cumbemayo adındaki benzersiz hidrolik sistem, And arkeolojisi için büyük bir önem taşımaktadır. 1937 yılında arkeolog Julio C. Tello tarafından sistematik olarak incelenmeye başlanan bu yapı, İnkaların egemenliğinden önceki bir teknolojik geleneğin ürünü olarak değerlendirilmektedir. Yapılan sonraki araştırmalar, anıtsal eserin And formatik dönemine, yani MÖ 1500 ile 1000 yılları arasında inşa edildiğini ortaya koymuştur. Bölgedeki volkanik oluşumlar ve dağın içinden geçen taş su kemeri, bu eseri hem mühendislik açısından hem de ritüel bir alan olarak özel kılmaktadır.

Cumbemayo'daki su kemerleri, volkanik kayaçların üzerine oyulmuş olup, suyun hızını kontrol etmek ve kayanın aşınmasını önlemek için düz çizgiler ve zigzag segmentler içeren karmaşık bir mimari tasarıma sahiptir. Modern arkeolojik tahminlere göre, bu İnka öncesi sistemin ana ağının uzunluğu 8 ila 9 kilometreye ulaşmaktadır. Bu altyapı, And dağlarının batı yamaçlarından yağmur sularını ve kaynak sularını toplayarak yerel rezervuarları ve tarım alanlarını sulandırma amacını güdüyordu. Uzmanlar, inşaatı erken Cajamarca kültürüne atfetmekle birlikte, yapının yüzyıllar boyunca sürekli olarak kullanıldığına dair kanıtlar bulmaktadır.

Bilim insanları, kompleksin 30 ila 50 santimetre genişliğindeki kanallar ve sürtünmeyi azaltacak hafif eğimler sayesinde, dönemi için yüksek bir mühendislik hassasiyetine sahip olduğunu vurgulamaktadır. Tasarımı, erken And topluluklarının ampirik hidrolik konusunda derin bir bilgiye sahip olduklarını kanıtlayan önemli bir örnektir. Ancak eserin, sadece pratik su yönetimi ile değil, aynı zamanda çevresindeki mağaralardaki gravürler ve antropomorfik kaya oluşumlarıyla da sembolik ve kutsal bir boyuta sahiptir. Bu detaylar, yapının su kültüne ve manevi inançlara hizmet eden birer ritüel alanı olarak işlev gördüğünü göstermektedir.

Eserle ilgili en ilginç tartışmalardan biri, 1947 yılında Georg Petersen tarafından ortaya atılan ve kanalın suları Pasifik'ten Atlantik'e aktardığı yönündeki iddiadır. Petersen'in hipotezine göre, yapı And dağlarındaki ana su bölümünü geçerek Amazon havzasını besliyor ve dolaylı olarak doğu okyanusuna bir akış sağlıyordu. Ancak çağdaş arkeolojik ve coğrafi değerlendirmeler, bu ilk yorumu büyük ölçüde değiştirmiş ve yanlışladığını ortaya koymuştur. Güncel bilimsel kanıtlar, sistemin sadece yağmur sularını ve yerel batı yamaçlarından gelen akışları topladığını, iki farklı okyanus arasında fiziksel bir transfer gerçekleştirmediğini kanıtlamaktadır.

Günümüzde bilim insanları, Pasifik ile Atlantik arasında bir bağlantı olduğu fikrinin, zeminde yapılan hassas ölçümlerden ziyade dönemin spekülatif kartografik yorumlarına dayandığını konusunda hemfikirdir. Su yolu, bölgenin hidrografik ağları içinde kalmakta olup, havzalar arası gerçek bir su transferi yoktur. Bununla birlikte, anıtın su bölümü hattına yakın konumu, sembolik ağırlığı nedeniyle hala teorik tartışmalara konu olmaya devam etmektedir. Uzmanlar, Cumbemayo'nun gerçek değerinin, mucizevi bir su transferi değilığına, suyun kutsallığı ve peyzajın yönetimi ile ilişkili ritüel işlevinde yattığını belirtmektedir.