Polonyalı ve Ukraynalı piskoposlardan tarihi anlaşmazlıkta uzlaşı çağrısı

Polonyalı ve Ukraynalı üst düzey kilise yetkilileri, iki ülke arasında II. Dünya Savaşı sırasında yaşanan katliamlarla ilgili devam eden gerilimlerin ortasında, Polonyalılar ve Ukraynalıları birbirlerini affetmeye ve geçmişin esiri olmamaya çağıran ortak bir bildiri yayımladı. Bildiride, "uzlaşma elini uzatma" ve "cesurca affetme" vurgusu yapıldı. Bu çağrı, Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin Ukraynalı mevkidaşı Volodimir Zelenskiy'i Polonya'nın en yüksek nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı'ndan mahrum bırakmasının ardından geldi. Kriz, Zelenskiy'in Ukrayna İsyan Ordusu'na (UPA) atfen bir askeri birliğe isim vermesiyle başladı. Ukrayna'da UPA, Sovyet yönetimine karşı bağımsızlık mücadelesi veren kahramanlar olarak anılırken, Polonya'da bu örgüt, 100.000'e yakın Polonyalı sivilin katledildiği Volhynia katliamlarıyla özdeşleştiriliyor. Polonya bu katliamları soykırım olarak tanımlarken, Ukrayna bu etiketi reddediyor ve katliamların savaş öncesi Polonya devletinin Ukrayna karşıtı politikaları bağlamında gerçekleştiğini savunuyor.

Bildiriye imza atan üç Polonyalı kardinal (Grzegorz Ryś, Konrad Krajewski ve Kazimierz Nycz) ile iki Ukraynalı dini lider (Ukrayna Yunan Katolik Kilisesi Başpiskoposu Sviatoslav Shevchuk ve Kardinal Mykola Bychok), "Polonyalılar ve Ukraynalılar arasında artan gerilimler ve yeniden canlanan düşmanlığı görmekten üzüntü duyduklarını" ifade etti. Açıklamada, "Bu durum, Ukrayna'nın savaşın dehşetini yaşamaya devam ettiği ve Polonya'nın son yıllarda milyonlarca Ukraynalı kardeşine büyük bir dayanışma gösterdiği bir dönemde yaşanması daha da acı verici" denildi. Piskoposlar, geçmişi hatırlamanın önemli olduğunu kabul etmekle birlikte, "Polonyalılar ve Ukraynalılar arasındaki uzlaşma meselesi yalnızca iki ulus arasındaki ilişkileri değil, aynı zamanda ortak Hristiyan tanıklığımızın güvenilirliğini de ilgilendiriyor" uyarısında bulundu.

Tarihsel arka plana bakıldığında, Polonya ve Ukrayna arasındaki II. Dünya Savaşı anlatıları uzun süredir çatışma halinde. Volhynia katliamları, 1943-1944 yıllarında UPA'nın öncülük ettiği ve çoğu kadın ve çocuk olmak üzere yaklaşık 100.000 Polonyalı sivilin öldürülmesiyle sonuçlanan bir dizi olayı kapsıyor. Polonya bu olayları resmen soykırım olarak tanırken, Ukrayna bu nitelemeyi reddediyor ve savaş öncesi Polonya yönetiminin Ukraynalılara yönelik baskıcı politikalarına dikkat çekiyor. Ayrıca Ukrayna, Polonyalı partizan birliklerinin de savaş sırasında Ukraynalı sivilleri katlettiğini belirtiyor. Bu farklı tarihsel perspektifler, iki ülke arasında zaman zaman diplomatik krizlere yol açan hassas bir konu olmaya devam ediyor.

Mevcut kriz, Mayıs ayı sonlarında Zelenskiy'in bir askeri birliğe "Ukrayna İsyan Ordusu (UPA) kahramanları" adını vermesiyle patlak verdi. Polonya bu hamleyi sert bir şekilde eleştirdi ve Nawrocki, Zelenskiy'e 2023 yılında verilen Beyaz Kartal Nişanı'nı iptal etti. Buna karşılık Zelenskiy, geçen hafta Polonya'da düzenlenen Ukrayna Kurtarma Konferansı'na katılma planlarını iptal etti. Bu gelişmeler, iki ülke arasında Rusya'ya karşı ortak duruş sergilenmesi gereken bir dönemde ilişkilerin gerilmesine neden oldu. Piskoposların çağrısı, bu gerginliği azaltma ve diyaloğu teşvik etme amacı taşıyor.

Piskoposların ortak bildirisi, dini liderlerin siyasi krizlerde arabuluculuk rolü üstlenme geleneğini yansıtıyor. Açıklamada, "Geçmişi hatırlamak her insan topluluğunun kimliğinin son derece önemli bir unsurudur" denilirken, "ancak geçmişin esiri olmamalıyız" vurgusu yapıldı. Bildiri, hem Polonya hem de Ukrayna toplumlarına hitap ederek, karşılıklı anlayış ve affetme çağrısında bulunuyor. Bu çağrının, özellikle Ukrayna'nın Rusya'nın işgali altında olduğu ve Polonya'nın Ukraynalı mültecilere ev sahipliği yaptığı bir dönemde, iki ülke arasındaki dayanışmayı güçlendirmesi bekleniyor. Ancak tarihsel yaraların derinliği ve siyasi aktörlerin tutumları göz önüne alındığında, uzlaşma sürecinin kolay olmayacağı da açık.