Portekiz'de AB Fonlarıyla Yürütülen Projelerde KDV İadesi Krizi Hükümeti Böldü

Portekiz Hükümeti ve Özel Sosyal Dayanışma Kurumları (IPSS) arasında, Avrupa Birliği'nin Toparlanma ve Dayanıklılık Planı (PRR) kapsamında finanse edilen projelerdeki Katma Değer Vergisi'nin (KDV) iadesi konusundaki anlaşmazlık giderek derinleşiyor. Portekiz Merhametler Birliği Başkanı Manuel Lemos, kamuoyuna yaptığı açıklamada, sosyal yardım kuruluşlarının PRR fonlarıyla yürüttükleri projeler için ödedikleri KDV tutarlarını henüz geri alamadıklarını net bir şekilde ifade etti. Sorunun temel kaynağı, Avrupa fonlarının KDV masraflarını karşılamaması ve bu yükün ulusal bütçeye kalması, ancak iade sürecinin sürekli gecikmesidir. Yetkililer, konuyu çözüme kavuşturmak için çeşitli adımlar atıldığını ve süreçlerin hızlandırıldığını iddia etse de, sahadan gelen geri bildirimler hiçbir kurumun şu ana kadar herhangi bir ödeme alamadığı yönünde. Bu durum, ülke genelinde sosyal hizmet sunan sivil toplum kuruluşlarının ciddi bir nakit akışı kriziyle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır.

Portekiz eski Başbakanı António Costa hükümeti, 2021 yılında alınan bir kararla belediyeler, üniversiteler ve IPSS'lerin yalnızca PRR tarafından finanse edilen projelerdeki KDV masraflarını geri alabileceklerini duyurmuştu. Bu kararın alınmasının temel nedeni, fonların KDV'yi kapsamaması ve dolayısıyla devletin bu kaybu telafi etmek zorunda kalmasıydı. Ancak söz konusu düzenlemenin uygulamaya konulması için gereken resmi genelgenin yayınlanması tam iki yıl sürdü ve ancak 2023 yılında yürürlüğe girebildi. Bu iki yıllık gecikme, projeleri yürüten kurumların ciddi finansal sıkıntılar yaşamasına zemin hazırladı ve pek çok sosyal kurumun mali planlarını altüst etti. Geç kalınan bu adım, kamuoyunda yoğun eleştirilere neden oldu ve kurumların Avrupa fonlarını etkin kullanmalarının önünde büyük bir engel teşkil etti.

Dönemin Maliye Bakanı Fernando Medina tarafından yayınlanan genelge daha sonra Joaquim Miranda Sarmento ve Castro Almeida tarafından imzalanan yeni düzenlemelerle defalarca değişikliğe uğradı. Yapılan değişikliklerde, kurumların proje uygulamalarını zamanında finanse edebilmeleri için gerekli hazine koşullarının sağlanmasının elzem olduğu vurgulandı. Ayrıca, Portekiz Devleti'nin Avrupa Komisyonu'na karşı taahhüt ettiği hedeflere ulaşabilmesi için ulusal bütçeyle desteklenen KDV iade talepleri etrafındaki bürokrasinin azaltılması amaçlandı. Ancak buna rağmen, kararname değişiklikleri ve iyi niyetli açıklamalar sahada beklenen pratik çözümleri doğurmadı. Kurumlar, hala karmaşık bürokratik süreçlerle boğuşmak zorunda kalmakta ve iadelerini almak için tükenmez bir mücadele vermektedir.

PRR Ulusal İzleme Komisyonu (CNA PRR), KDV iadelerindeki bu sistematik gecikmeler nedeniyle sürekli olarak uyarılarda bulunuyor. Komisyonun raporları, gecikmelerin yatırım uygulamalarından sorumlu kurumlar üzerinde çok ciddi bir hazine baskısı yarattığını ve bu durumun zaman zaman büyük kısıtlamalara yol açtığını ortaya koyuyor. Bazı kurumların bu finansman açığını kapatmak için projelerini sürdürebilmek amacıyla bankalardan yüksek faizli krediler çekmek zorunda kaldığı belirtiliyor. Pedro Dominguinhos tarafından kaleme alınan değerlendirmelerde, CNA PRR'nin süreç boyunca prosedürlerin basitleştirilmesi, ödemelerin daha öngörülebilir hale getirilmesi ve mekanizmanın daha net bir şekilde işletilmesi gerektiği yönünde tavsiyelerde bulunduğu vurgulanıyor. Bu finansal belirsizlik, sosyal alandaki yatırımların gecikmesine ve toplumsal projelerin aksamasına neden olma riski taşımaktadır.

Konuyla ilgili olarak Merhametler Birliği Başkanı Manuel Lemos, Vergi Dairesi'nin mevcut durumda kurumları çifte vergilendirme kapsamında değerlendirdiği yönünde son derece rahatsız edici bir algı olduğunu dile getirdi. Lemos, PRR veya PARES programlarında KDV'nin zaten uygun görülmeyen bir masraf kalemi olduğunu hatırlatarak, böyle bir durumda çifte vergilendirmeden bahsetmenin mantıksız olduğunu savundu. Öte yandan, Avrupa fonlarından sorumlu Ekonomi ve Territorial Uyum Bakanı Castro Almeida, IPSS'ler için geçerli olan farklı mekanizmada bazı aksaklıklar yaşandığını kabul ederek, bu sorunun çözüme kavuştuğunu iddia etti. Almeida, Hazine Bakanlığı'ndan KDV ödemelerini hızlandırmasını istediğini ve önündeki bilgilere göre bu sorunların büyük ölçüde aşıldığını öne sürdü. Ancak Manuel Lemos bu görüşlere kesinlikle katılmadığını ve daha somut adımlar atılmadığı sürece kurumların parasına kavuşamayacağını vurgulayarak krizin devam ettiğini savundu.