Portekiz'de Bütçe Tartışması: İktidar ve Chega'ya Ücret Ödemi Eleştirisi

Portekiz'de siyasi gerilim, yeni mezunlara yönelik mali teşviklerin geri ödenmesi konusundaki bir yasa tasarısı üzerinden tekrar alevlendi. Sosyal Demokrat Parti (PSD), iktidardaki Sosyalist Parti'yi (PS) ve sağcı Chega partisini, bütçe disiplinini tehlikeye atacak şekilde işbirliği yapmakla suçladı. Tartışmanın odağında, hükümetin yeni mezunların eğitim ücretlerini (propinas) karşılamasını zorunlu kılan ve yıllık maliyeti 300 milyon avroyu bulan bir "mağaza primi" (prémio salarial) yasası bulunuyor. PSD Meclis Grup Başkanvekili Hugo Carneiro, bu iki partinin ittifakının ülkeyi açık verilme riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini belirterek, sorumlulukların bilinmesinden yana davrandıklarını ifade etti. Şiddetli bir dille eleştiriler yönelten Carneiro, PS ve Chega'nın ortak hareket ederek ülkeyi mali bir krize sürüklemekle kalmayıp, hükümetin yönetimini de engellediğini iddia etti. Bu durum, Portekiz siyasetinde koalisyon dinamiklerinin ve bütçe politikalarının ne kadar hassas bir dengede olduğuna dair önemli bir işaret oluşturuyor.

Mali açıdan bakıldığında, durumun karmaşıklığı artmaktadır çünkü yasanın kabul edilmesi halinde etkilerinin geriye dönük olması ve bu yıl içinde bütçeye yük getirmesi beklenmektedir. Hugo Carneiro, yapılan eleştirilerde partilerin bütçe sorumsuzluğu içinde olduğunu vurgulayarak, maliyetin şeffaf bir şekilde açıklanmadan yasa onaylandığını öne sürdü. Ülkenin zaten zorlu bir bütçe süreci geçirdiğine, özellikle son zamanlardaki doğal afet destekleri ve İran'daki savaşın ekonomik yansımaları nedeniyle finansal marjın kısıtlı olduğuna dikkat çekildi. Bu yeni mali yükün, gelecek yıl için belirlenecek Devlet Bütçesi (OE) müzakereleri üzerinde de ciddi baskılar oluşturabileceği ve hükümetin mali manevra alanını daha da daraltabileceği ifade edildi. Anayasal olarak geçerli olan "fren yasası"nın ihlali riskine de atıfta bulunularak, harcamaların artırılması veya gelirlerin azaltılması yasağı hatırlatıldı ve bu durumun meclisdeki tansiyonu yükselttiği belirtildi.

Siyasi partiler arasındaki tutarsızlık iddiaları da tartışmanın another boyutunu oluşturuyor. PSD, Chega partisinin geçmişte benzer bir önlemi reddetmiş olmasına rağmen şimdi desteklemesini, parti içi tutarsızlık ve ikiyüzlülük olarak nitelendirdi. Chega lideri André Ventura'nın partisinin daha önce bu tür masraflı tedbirler karşı çıkarken şimdi PS ile yan yana gelmesini, ideolojik kaypaklık olarak gören PSD'li vekiller, bu durumu şiddetle kınadı. Ayrıca, Demokratik İttifak (AD) hükümetinin, bir önceki PS yönetimine göre gençler için vergi (IRS Jovem) indirimi oranını ikiye katladığını savunarak, muhalefetin bu konudaki eleştirilerinin haksız olduğu iddia edildi. Muhalefet, yasanın tüm gençleri kapsamadığını ve mali yükün topluma eşit şekilde yansıtılmadığını öne sürerek, tasarıya tepki gösterdi.

Tasarı yasalaşma aşamasında, meclisteki oylama süreci de kendi içinde şaibeli bir şekilde gelişti. Meclis genel kurulunda yapılan oylamada, Sosyalist Parti (PS) ve Chega'nın olumlu oyları eşliğinde, tasarı genel olarak kabul edildi. Ancak ana muhalefetteki PSD, CDS-PP ve Liberal Girişim (IL) partileri bu tasarıya şiddetle karşı çıkarak reddetme oyu kullandı. Komünist Parti (PCP) ise duruma net bir yaklaşım sergileyerek çekimser kaldı. Bu oy dağılımı, Portekiz parlamentosundaki ittifakların ne kadar kırılgan olduğunu ve belirli konularda beklenmedik işbirliklerin ortaya çıkabileceğini gözler önüne serdi. Özellikle, PS ve Chega gibi zıt kutupların aynı projede bir araya gelmesi, siyasi analizciler tarafından 'garip bir ittifak' olarak yorumlandı.

Teknik detaylara inildiğinde, yasanın amacı, 2023 yılında António Costa hükümeti tarafından oluşturulan ve halen uygulanması konusunda sıkıntılar yaşanan bir teşvik sistemini yasal zemine oturtmaktır. Söz konusu sistem, lisans veya yüksek lisans eğitimini tamamlayan 35 yaşına kadar olan genç çalışanların, vergi dairesi aracılığıyla eğitim ücretlerinin geri ödenmesini talep edebilmelerini öngörüyordu. PS parti grubu, 2025 ve 2026 yıllarına ilişkin başvurular için gerekli elektronik formün henüz yayımlanmamış olmasını, binlerce potansiyel yararlanıcının mağduriyet yaşadığı bir durum olarak gördü. Sosyalistler, yasal olarak mevcut olan bir desteğin, idari prosedürler yüzünden askıya alınmasının kabul edilemez olduğunu ve bu yasa tasarısıyla uygulamanın tekrar işler hale getirileceğini savundular. Ancak hükümet cephesi, bu mali yükün şu anki ekonomik koşullarda sürdürülebilir olmadığı ve bunun bir seçim yatırası olduğu yönünde görüş belirterek, sürecin yasal zeminde tartışmaya açılmasına sıcak bakmadı.