Portekiz 'Sosyal ATM' Projesiyle Kırsal Bölgelerde Bankacılık Erişimini Genişletiyor

Portekiz hükümeti, banka şubesi veya ATM'ye erişimi olmayan kırsal bölgelerdeki vatandaşlar için "Multibanco + Perto" adlı yeni bir sosyal bankacılık projesini başlattı. Ekonomi ve Bölgesel Uyum Bakanlığı'nın desteklediği bu girişim, en azından temel finansal işlemleri gerçekleştirme imkânı sunarak dezavantajlı bölgelerdeki nüfusu finansal sisteme dahil etmeyi amaçlıyor. Portekiz Merkez Bankası, SIBS ve Ulusal Buçuklar Derneği (ANAFRE) ile ortaklaşa yürütülen proje kapsamında dijital ödeme terminalleri (SmartPOS) kullanılıyor. Bu cihazlar, halkın en sık kullandığı işlemlerin yaklaşık %90'ını yerine getirebilme kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlandı. Pazar günü resmi olarak başlatılan bu pilot uygulama ile ülke genelinde sosyal ve bölgesel eşitliğin sağlanması hedefleniyor.

Söz konusu dijital terminaller, nakit para çekme, fatura ödeme, mobil telefon ve toplu taşıma biletlerine bakiye yükleme gibi günlük hayatın önemli finansal ihtiyaçlarını karşılıyor. Ayrıca bu sistem, vatandaşların hesap bakiyelerini ve son hareketlerini sorgulamalarına da olanak tanıyarak temel bankacılık hizmetlerini eksiksiz bir şekilde sunuyor. Projenin en dikkat çekici özelliklerinden biri de hareket kısıtlaması olan yaşlılar veya engelli bireyler için geliştirilen esnek yapısıdır. İlgili cihazların kişilerin evlerine kadar götürülerek hizmet verebilmesi, fiziksel olarak ATM'lere gitmesi mümkün olmayanların da bu hizmetten faydalanmasını sağlıyor. Bu sayede bankacılık hizmetlerine erişimde büyük bir eşitsizlik giderilmiş ve finansal dışlanma riski önemli ölçüde azaltılmış oluyor.

Projenin ilk resmi protokolü, Bragança iline bağlı Mogadouro belediyesinin Tó bucağında imzalandı. Yaklaşık iki yüz nüfusa sahip bu kükyerleşim yerinde yaşayan sakinler, daha önce nakit çekmek için en yakın belediye merkezine kadar tam 18 kilometre yol kat etmek zorundaydı. Artık ise bu terminaller sayesinde sadece buçuk (freguesia) merkezine giderek ihtiyaç duydukları tüm finansal işlemleri kolayca gerçekleştirebilecekler. Bu hafta içerisinde Beja ilindeki Mértola belediyesine bağlı çeşitli buçuklarda ve ardından Guarda ilindeki Mêda'nın Coriscada bucağında da aynı terminaller hizmete açılacak. Bu yerler, Portekiz Merkez Bankası'nın 2022 yılında yayımladığı raporda ATM kapsamasının en kritik seviyede olduğu tespit edilen bölgelerin başında geliyor.

Portekiz'in kuzeydoğusunda yer alan Bragança ilçesi, ülkede bankacılık hizmeti eksikliğinden en fazla etkilenen bölge olarak öne çıkıyor. İstatistiklere göre, ilçedeki toplam 236 buçuktan yalnızca 25 tanesinin yakın çevresinde bankacılık veya ödeme hizmeti bulunuyor. Pilot aşaması kapsamında 30 buçukta daha hizmete sunulacak bu sistem, gelecekteki olası genişleme adımlarının ve sistemin etkinliğinin değerlendirilmesi için bir test zemini oluşturuyor. Ülke genelindeki veriler incelendiğinde durumun boyutu daha net anlaşılıyor; çünkü 5, 10 veya 15 kilometre mesafe içinde hiçbir banka şubesine veya ATM'e erişimi olmayan 1.276 buçuk bulunduğu belirtiliyor. Bu_coğrafi eksiklik, Portekiz nüfusunun yaklaşık yüzde 41'ini ilgilendiren ve 740 binden fazla kişiyi doğrudan etkileyen ciddi bir sosyal soruna dönüşmüş durumda.

Hükümetin açıkladığı modele göre, bu cihazların günlük yönetimi ve sistemin düzgün işleyişinden buçuk yönetimleri (juntas de freguesia) sorumlu olacak. Ayrıca, vatandaşların çektikleri nakit paranın sağlanması ve sisteme gerekli likiditenin aktarılması gibi operasyonel süreçler de yerel yönetimler tarafından yürütülecek. Ekonomi ve Bölgesel Uyum Bakanı Manuel Castro Almeida, bu projenin ülkenin iç bölgelerindeki nüfusa teknoloji taşıyarak onlara uzak kalan hizmetleri sunduğunu ve sosyal-ekonomik kapsayıcılığı güçlendirdiğini vurguladı. İlerleyen dönemlerde pilot uygulamanın sonuçlarına göre, bazı buçuklarda akıllı terminal uygulamasına ek olarak veya onun yerine geleneksel tam otomatik ATM'lerin kurulması da gündeme gelebilecek. Nihai hedefin, Portekiz'de yaşayan neredeyse tüm bireylerin modern, güvenli ve erişilebilir bankacılık hizmetlerinden faydalanmasını sağlamak olduğu açıklandı.