Rus Havayollarında Yaz Döneminde Uçakların Yüzde 20'si Atıl Duruyor

Rusya'nın yolcu taşımacılığının yüzde 90'ından fazlasını üstlenen 11 büyük havayolu şirketinde, bu yaz döneminde 673 uçaktan 130'unun kullanılamadığı ortaya çıktı. Kommerzant gazetesinin yaptığı hesaplamalara göre, bu durum filonun yaklaşık yüzde 19,3'üne denk geliyor ve sektör için ciddi bir operasyonel sıkıntıya işaret ediyor. Havacılık sektöründe yaz ayları normalde en yoğun ve en yüksek talep görülen sezon olmasına rağmen, bu yüksek atıl oranı ciddi bir paradoks oluşturuyor. Uzmanlar, sağlıklı işleyen bir havacılık ekosisteminde filonın yüzde 10'unun bakım veya diğer operasyonel nedenlerle yerde kalmasını normal karşılasa da, mevcut durum bu sınırın neredeyse iki katında seyrediyor. Bu veriler, Rus sivil havacılığının içeride ve dışarıda karşılaştığı derinleşen yapısal sorunların sadece buzdağının görünen kısmını oluşturuyor.

Sektörün en büyük oyuncusu olan Aeroflot Grubu'nun filosunda 349 uçak bulunuyor ve bunların sadece 37'si (yaklaşık yüzde 10) şu an uçamıyor. Bu oran, endüstri standartları göz önüne alındığında uzmanlar tarafından son derece normal ve kabul edilebilir bir seviye olarak değerlendiriliyor. Ancak ülkenin geri kalan havayolu şirketlerine bakıldığında tablo oldukça dramatik bir şekilde değişiyor ve rakamlar endişe verici bir hal alıyor. Aeroflot dışındaki şirketlerin sahip olduğu toplam 322 uçağın 93'ü, yani neredeyse üçte biri şu an yerde beklemek zorunda kalıyor. Bu büyük uçak grubunun hareket edememesi, ülke genelindeki uçuş seferlerinin iptal edilmesine, bilet fiyatlarının artmasına ve genel ulaşım altyapısının ciddi şekilde aksamasına neden oluyor.

Sorunun en ağır şekilde yaşandığı şirketlerin başında, ülkenın en büyük özel havayolu şirketi olan S7 geliyor ve filosundaki 104 uçağın 33'ü şu an hizmet veremiyor. Bu devasa atıl kalma oranının temel nedeni, söz konusu uçakların yaşadığı ciddi motor problemleri olarak açıklandı ve bu durum şirketin operasyonel kapasitesini ciddi şekilde kısıtladı. Öte yandan sektördeki bu olumsuz tabloya rağmen, başarılı bir istisna olarak öne çıkan Pobeda havayolu şirketi tüm filosunu sorunsuz bir şekilde çalıştırıyor. Pobeda'nın sahip olduğu 42 Boeing 737 uçağı yaz döneminde havada kalarak şirket içindeki olumlu yönetim ve teknik yeterliliği gözler önüne seriyor. Sektör genelindeki bu keskin kontrast, farklı havayollarının yaşanan krize karşı gösterdiği dirençlilik ve teknik hazırlık konusundaki devasa farkı net bir şekilde ortaya koyuyor.

Kommerzant gazetesinin ulaştığı bulgulara göre, uçakların bu kadar yoğun bir şekilde atıl kalmasının temel sebebi, technical bakım süreçlerinin normalden çok daha uzun sürmesi ve bir türlü tamamlanamamasıdır. Batılı ülkeler tarafından Rusya'ya uygulanan ve neredeyre beş yıldır devam eden ağır yaptırımlar, yedek parça ve teknik destek akışını tamamen kuruttuğu için bakım süreçleri aylarca uzuyor. Yine de gazetenin konuştuğu bazı havacılık uzmanları, beş yıldır bu denli yoğun bir izolasyon altında kalan bir sektör için bu oranların 'kötü değil' olduğunu, hatta sektörün beklenenden daha dirençli olduğunu savunuyor. Uçakların bir kısmının parçalarının sökülerek diğer uçakların tamirinde kullanılması gibi pratik (kanibalizasyon) yöntemler sayesinde filonın bu kadarı ayakta tutulabildiği belirtiliyor. Ancak bu yöntemler, mevcut uçakların ömrünü tüketerek sadece kısa vadeli ve geçici bir çözüm sunmaktan öteye geçemiyor.

Uzmanlar mevcut durumun şu an için kısmen tolere edilebilir olduğunu düşünse de, yakın gelecekte çok daha büyük ve çözülmesi imkansız bir krizin kapıda olduğuna dair ciddi uyarılarda bulunuyorlar. Filodaki mevcut uçakların hızla eskiyen parçaları ve yakında tükenecek olan uçuş ömürleri, ilerleyen yıllarda bakım sürelerini daha da uzatacak ve atıl kalma oranları yeni zirveler görebilir. Batılı üreticilerin yeni uçak ve parça tedarikine yönelik ambargoları kalıcı olduğu için, Rusya'nın yerli ve milli uçak üretim kapasitesinin bu devasa açığı hızlıca kapatması şu an için son derece düşük bir ihtimal olarak görülüyor. Tüm bu iç içe geçen yapısal problemler, Rusya'da uçuş güvenliği standartlarının düşmesine ve havalimanlarındaki teknik aksamaların artmasına yol açma potansiyeli taşıyor. Gelişmelere bağlı olarak, hava yolculuğunun maliyeti artarken, yolcuların yaşayacağı gecikme, iptaller ve mağduriyetlerin gelecek yaz döneminde çok daha sert bir şekilde hissedilmesi bekleniyor.