Şili Neden Onlarca Yıllık Vizyonla Planlama Yapmalı?

Şili'de kamu kurumları genellikle önümüzdeki 15 veya 25 yılda nasıl bir ülge dönüşmek istediklerini sormaktan çekinmektedir. Bunun temel nedeni, mevcut siyasi sistemin kısa vadeli hedefler üzerine kurgulanmış olmasıdır. Seçim döngüleri, doğası gereği uzun vadeli planlamayı gerektiren kararları bile olumsuz yönde etkileyen yoğun bir baskı yaratmaktadır. İnsan sermayesinin geliştirilmesi, bilimsel araştırmalara yatırım yapılması ve endüstriyel politikaların belirlenmesi gibi alanlar kesintisiz bir tutarlılık gerektirir. Ne yazık ki bu stratejik alanların tamamı, hükümet değişiklikleri karşısında son derece savunmasız bir konumdadır.

Şili, bu kısa vadeli politika anlayışının bedelini yıllardır ağır bir şekilde ödemektedir. Her dört yılda bir yapılan seçimlerin ardından ülkede öncelikler değişmekte, teknik ekipler tamamen yenilenmekte ve mevcut programlar ya yavaşlatılmakta ya da yeniden isimlendirilmektedir. Oysa kalkınma sıçraması gerçekleştirmiş ülkelerin ortak noktası, siyasi döngülerin ötesinde düşünebilen güçlü kurumlar inşa etmiş olmalarıdır. Bu durum, kalıcı kalkınma sağlamanın ancak sarsılmaz kurumsal yapılarla mümkün olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Şili, bu gerçeği göz ardı ettiği sürece kararlı bir ulusal vizyon oluşturmakta zorlanacaktır.

Günümüzde dünya, yıkıcı ve birbirini izleyen küresel dönüşümlerin tam merkezinde yer almaktadır. Yapay zeka teknolojileri iş gücü piyasalarını baştan aşağı yeniden şekillendirirken, enerji geçişi uluslararası jeopolitik dengeyi köklü biçimde değiştirmektedir. Aynı zamanda iklim değişikliği, gıda ve su güvenliği başta olmak üzere temel üretim koşullarını ciddi şekilde tehdit etmektedir. Bu devasa küresel dalgalar, ülkelerin sıradan hükümet dönemlerine göre değil, çok daha geniş zaman dilimlerine göre hareket etmelerini gerektirmektedir. Bu gelişmelerin gerisinde kalmamak, proaktif bir şekilde uzun vadeli önlemler almayı zorunlu kılmaktadır.

Dışa açık, görece küçük ve doğal kaynak ihracatına bağımlı bir ekonomiye sahip olan Şili için bu küresel riskler çok daha büyüktür. Bakır ve lityum gibi dünya çapında stratejik öneme sahip doğal kaynaklar, Şili'ye büyük bir avantaj sağlamaktadır. Ancak bu zenginliklerin gelecekteki gerçek değeri; ülkede işleme, teknoloji ve inovasyon kapasitelerinin başarıyla geliştirilmesine doğrudan bağlıdır. Bu teknolojik altyapı oluşturulamazsa, Şili küresel değer zincirinde yalnızca ucuz bir hammadde tedarikçisi konumunda kalma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Katma değerin ve teknolojik birikimin başka ülkelere aktarılmasını önlemek için yerli sanayiye odaklanmak artık elzemdir.

Tüm bu sorunların çözümü için Bilim, Teknoloji, Bilgi ve İnovasyon Konseyi (CTCI) ülkenin önüne net bir yol haritası çıkarmıştır. Ülkenin Gayrisafi Yurt İçi Hasılasının (GSYİH) araştırma ve geliştirmeye ayrılan oranı hala OECD ortalamasının çok altında seyretmektedir. Şili, ekonomisini çeşitlendirmek ve krizlere karşı daha dayanıklı bir yapı kurmak için bilimsel gelişmeleri stratejik bir direğe dönüştürmek zorundadır. Finlandiya, Güney Kore ve Singapur gibi ülkelerin gösterdiği başarılar, ülkelerin mükemmel hükümetler beklemek yerine uzun soluklu vizyonlara sahip bağımsız kurumlar inşa etmeleriyle mümkün olduğunu kanıtlamaktadır. İnovasyona yatırım yapan şirketlerin ve ülkede kalmayı tercih eden araştırmacıların kazanacağı en büyük değer, kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olma gücü olacaktır. Bu hedeflere ulaşmak için Şili'nin siyasi hesapları bir kenara bırakıp on yıllar sonrasını bugünden planlaması gerekmektedir.