Yargıç Sotomayor, Trump'ın Bağımsız Kurul Başkanlarını Görevden Almasına Karşı Ateşli Karşı Oy Verdi

ABD Yüksek Mahkemesi'nin Cumhurbaşkanı Donald Trump'a bağımsız federal kurumların üyelerini görevden alma yetkisi tanıyan kararına karşı, Yargıç Sonia Sotomayor ateşli bir karşı oy (dissent) sundu. Kararı açıklayan Sotomayor, mahkemedeki Cumhuriyetçi çoğunluğun görüşünü Anayasayı temelinden sarsan bir adım olarak nitelendirdi. Yaklaşık yirmi dakika boyunca kürsüden karşı oy gerekçesini okuyan Sotomayor, bu eylemi ile kararın tarihi önemine ve hatalı doğasına dikkat çekti. Kararın cumhurbaşkanına, Amerikan bağımsızlık savaşının yapıldığı İngiliz tacının bile sahip olmadığı bir güç verdiğini vurguladı. Bu durumun, yargı ve yürütme erkleri arasındaki eşitler arası dengeyi ortadan kaldırdığını ve başkanı diğer dalların üstüne çıkardığını belirtti.

Sotomayor'un dile getirdiği en önemli endişelerden biri, bu kararın hükümetin yapısını temelden değiştirecek olmasıdır. Onca bağımsız federal komisyonun, bu kararla birlikte tamamen yürütme organına bağlı kurumlara dönüşme riskiyle karşı karşıya kaldığını ifade etti. Böyle bir yapısal değişikliğin, Amerikan halkının günlük yaşamının büyük bir kısmını ilgilendiren alanlarda cumhurbaşkanının elini son derece güçlendireceğini savundu. Kararın, Federal Ticaret Komisiyonu'nun (FTC) Demokrat üyesi Rebecca Slaughter'ın haklı bir gerekçe gösterilmeksizin kovulmasına olanak tanıdığını hatırlattı. Bu adımın, 1935 yılından beri kurumların bağımsızlığını koruyan bir emsal kararı tamamen geçersiz kıldığını ve bureaucrasi üzerindeki siyasi baskıyı artırdığını ekledi.

Anayasaya sadakatin, yalnızca yazılı olanlara değil, aynı zamanda metinde yer almayıp diğer kurumlara bırakılan yetki alanlarına da saygı gösterilmesini gerektirdiğini dile getiren Sotomayor, çoğunluk görüşünü eleştirdi. Mahkemenin bu kararla, cumhurbaşkanının "kanunları sadakatle uygulama" görevini, söz konusu kanunlara karşı gelme izni olarak dönüştürdüğünü söyledi. Yargıç, mahkemenin cumhurbaşkanlığı yetkilerine dair "mutlakçı" bir bakış açısını desteklediğini ve bu güce karşı bir denge unsuru olması gerektiğini düşünmediğini belirtti. Bu tür kararların, Anayasada açıkça yazılan güçler ayrılığı ilkesini görmezden gelerek son derece istikrarsız bir sonuç doğuracağı uyarısında bulundu. Cumhuriyetçi yargıçların, ülkenin kurucularının bu konudaki hassas dengelerini anlamaktan uzaklaştığını iddia etti.

Bu tarihi muhalefette Sotomayor yalnız değildi; Yargıçlar Elena Kagan ve Ketanji Brown Jackson da onun karşı oyuna katılarak liberal kanadın bu konudaki tavrını net bir şekilde ortaya koydular. Sotomayor'un kürsüden karşı oy okuması, Yüksek Mahkeme tarihinde sık rastlanan bir durum olmasa da son dönemde dikkat çekici bir tekrara işaret ediyor. Geçtiğimiz hafta da Trump yönetiminin, Amerikan topraklarına ayak basmamış sığınmacıları geri çevirmesine izin veren kararda benzer bir şekilde muhalefet yapmıştı. Üst üste alınan bu kararlar, mahkeme içindeki ideolojik bölünmelerin derinliğini ve Anayasal yorumlamalardaki uç farklılıkları gözler önüne seriyor. Obama döneminde atanan Sotomayor, son haftalarda verdiği these sert tepkilerle yargı bağımsızlığının ve hukukun üstünlüğünün savunucusu olarak öne çıkıyor.

Söz konusu Yüksek Mahkemesi kararı, sadece tek bir kişinin görevden alınmasıyla sınırlı kalmayıp federal hükümetin gelecekteki işleyişini derinden etkileyecek bir emsal niteliği taşıyor. Bağımsız kurumların siyasi müdahalelere karşı korumasız hale gelmesi, düzenleyici kurulların karar verme mekanizmalarında büyük bir değişime yol açabilir. Bu gelişme, başkanlık yetkilerinin sınırlarının yeniden çizildiği ve yürütme organının gücünün tartışıldığı yeni bir hukuki dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor. Karşı oyda birleşen liberal yargıçlar, bu tür adımların demokrasinin temel taşlarından olan çek ve denge (check and balance) sistemini zayıflattığını düşünüyor. Amerikan siyasi ve hukuki dünyası, bu kararın bağımsız kurumların etkinliği ve hükümet içi güç dengeleri üzerinde yaratacağı uzun vadeli sonuçlarını şimdiden tartışmaya başlamış durumda.