Tanıdık Olmayanlara Karşı Cinsel Çekim: Nadir Bilinen Bir Cinsel Yönelim 'Frayseksüellik'

Birçok insanın hayatı boyunca en az bir kez karşılaştığı, ancak adını ve nedenlerini bilemediği bir durum olarak tanımlanabilecek bir fenomenle karşınızdayız. Söz konusu durum, karşınızdaki kişi size yabancıyken veya henüz yeni tanışıyorken hissedilen yoğun bir cinsel çekim ile başlar ve bu kişiyi tanıdıkça, aranızdaki duygusal bağ derinleştikçe bu cinsel arzunun aniden yok olması şeklinde tezahür eder. Toplumda genel kabul gören algı, cinsel çekimin duygusal yakınlık ile doğru orantılı olarak artacağı yönündedir; yani çiftler birbirini tanıdıkça ve duygusal olarak birbirine bağlandıkça tutkularının da artacağı varsayılır. Ancak insan cinselliği bu basit doğrusallıktan çok daha karmaşık ve çeşitlilik arz eden bir yapıya sahiptir ve her zaman bu kurala uymaz. Bu durum genellikle kişilerde bir bozukluk ya da bağlanma korkusu hissi yaratarak onları yalnızlığa itebilir. İşte bu noktada, karşılaşılan bu durumun aslında bir rahatsızlık değil, 'freyseksüellik' adı verilen ve aseksüel spektrumun bir parçası olan meşru bir cinsel yönelim olduğu gerçeği devreye girer.

Freyseksüellik kavramı, İngilizce'deki 'fray' kelimesinden, yani 'aşınmak' veya 'yıpranmak' fiillerinden türetilmiş olup, cinsel arzunun duygusal bağ derinleştikçe nasıl aşınarak yok olduğunu açıklar. Bu yönelim, duygusal bağ kurulmadan cinsel arzu oluşumu engellendiği için zıttığı durumu temsil eder ve her ikisi de aseksüel spektrumun önemli parçaları arasında gösterilir. İngiltere'de görev yapan ve cinsellik, travma ve ilişkiler üzerine uzmanlaşmış psikoterapist Silva Neves, birçok insanın bu terimi hiç duymadığını ve kendi durumlarını yanlış anladıklarını belirtmektedir. Bireyler, bu terimi öğrendiklerinde kendilerini 'bozuk' veya 'tamir edilmesi gereken' bir varlık olarak görmezden gelip, yaşadıkları deneyimin aslında doğal bir yönelim olduğunu fark ederler. Neves, doğru bir terimin ya da etiketin, bireylere özgüvenlerini geri kazandırdığını ve kendilerini yargılamalarını önlediğini vurgulayarak durumu psikolojik bir açıdan değerlendirmektedir. Bu farkındalık, bireylerin iç huzurunu bulmasına ve toplumsal baskılarla baş etmesine yardımcı olur.

Bu cinsel yönelim, sıklıkla 'ilişki korkusu', 'bağlanma problemi' ya da 'sadece kısa süreli ilişkeler isteme' gibi durumlarla karıştırılmaktadır ve bu yanlış anlaşılışlar çiftler arasındaki iletişimi zedeleyebilir. Uzmanlar, freyseksüelliğin bir korku ya da ilişkiye duyulan isteksizlikten kaynaklanmadığını, aksine cinsel arzunun doğasında olan meşru bir model olduğunu kesin bir dille ifade ederler. Bir birey hem heteroseksüel, hem de homoseksüel gibi ana yönelimlere sahip olurken, bir yandan da freyseksüel özellikler taşıyabilir; bu durum onların kimliklerinin bir parçasıdır. Freyseksüel bireyler için cinsel arzu genellikle tanışma aşamasında, diğer kişinin üzerlerindeki gizem ve 'bilinmezlik' etkisiyle zirve yapar. Ancak duygusal bir bağ oluşmaya başladığında, karşıdaki kişi artık tanıdık bir 'akrabaya' veya güvenilir bir dosta dönüştüğünde, cinsel arzu hızla azalır veya tamamen kaybolabilir.

Bu noktada en kritik ayrım, cinsel arzunun yok olmasının sevgi, şefkat veya romantik duyguların yok olması anlamına gelmemesidir. Bir freyseksüel birey, partnerini hayatının merkezine koymaya, onu zihinsel ve ruhsal olarak sevmeye devam edebilir, ancak cinsel birliktelik gerekliliğini hissetmeyebilir. Toplumda genellikle 'aşk = seks' denklemi benimsenmiş olsa da, bu denklem herkes için geçerli değildir ve bu gerçeklik pek çok çiftin yıpranmasına neden olmaktadır. Özellikle de bu durumu bilmeyen bir partner, karşıdaki tarafın cinsel ilgisizliğini kişisel bir reddedilme veya yetersizlik olarak algılayabilir. Bu yanlış algı, ilişkide ciddi güven sorunlarına ve tartışmalara yol açabilir. Dolayısıyla cinsel arzu ile sevgi arasındaki bu kopukluğun anlaşılması, sağlıklı ilişkiler için hayati bir önem taşır.

Freyseksüellik her bireyde aynı hızda veya şiddette gelişmeyebilir; bu da aynen diğer cinsel yönelimlerde olduğu gibi bir spektrum oluşturur. Kimilerinde arzu çok hızlı sönerken, kimilerinde ise bu süreç daha yavaş ve seyrek olabilir. Bu yönelime sahip bireylerin, uzun vadeli, sadık ve sevgi dolu ilişkiler kurmaları, seksin bu ilişkinin merkezinde olmaması ile engellenmez. Bazı çiftler, açık ilişkiler gibi farklı düzenlerle veya seks dışındaki aktivitelere odaklanarak mutlu bir şekilde birlikte yaşamlarına devam edebilirler. Ancak bu durumun partner tarafından anlaşılması ve kabul edilmesi, ilişkinin devamlılığı için en kritik adımdır. Çiftlerin birbirlerini yargılamadan, toplumsal normlardan uzak durarak kendi dinamiklerini oluşturmaları gerekir. Silva Neves de bu konuda, terimlerin ve farkındalığın insanların kendilerini yalnız hissetmemesini sağladığını ve cinselliğin oldukça geniş bir yelpazeye sahip olduğunu hatırlatmaktadır.