Türkiye'deki NATO Zirvesi'nde Gerilim: İttifak Kırılma Noktasına mı Geliyor?

Bu hafta Ankara'da düzenlenen NATO zirvesi, ittifak tarihindeki en kritik dönemlerden birine tanıklık ediyor. 32 üye ülke devlet başkanının katıldığı iki günlük toplantıda, Ukrayna'daki savaş ve İran çatışmasının yankıları ana gündem maddeleri arasında yer alıyor. Ancak zirve daha başlamadan, ABD Başkanı Donald Trump'ın müttefiklere yönelik sert açıklamaları gündemi alt üst etti. Trump, ABD'nin karşılıklı olmayan bir ilişkiyi sürdürmesinin saçma olduğunu belirterek, Avrupa ülkelerinin zor zamanlarında Amerika'nın yanında olmadığını iddia etti. Bu söylev, transatlantik askeri ittifakın geleceğini doğrudan tehdit eden ve zirvenin gölgesinde kalacak en büyük kriz olarak yorumlanıyor.

NATO yetkilileri, zirvede savunma yatırımlarının artırılması, Avrupa savunma sanayi tabanının genişletilmesi ve Ukrayna'ya uzun vadeli askeri destek sağlanması olmak üzere üç önceliğe odaklanılacağını açıkladı. Geçtiğimiz yıl müttefikler, gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde kadarını savunmaya ayırma sözü vermiş, sadece 2025 yılında Avrupa ve Kananda savunma yatırımları nominal olarak 139 milyar dolar artmıştı. Buna rağmen, Başkan Trump'ın ABD'yi NATO'dan çıkarma ve Avrupa'daki askerleri ile silahları kıtadan çekme tehditleri tüm diplomasi çabalarını zora sokuyor. Pentagon'un mayıs ayında Almanya'dan yaklaşık 5.000 askeri çekme kararını açıklaması, bu endişeleri daha da büyütüyor. Alman Marshall Vakfı uzmanları, ittifakın tam anlamıyla bir kırılma noktasında olmadığını, ancak derin bir uyum ve geçiş dönemine girdiğini vurguluyor.

Trump'ın NATO'ya olan şüpheciliği yeni bir durum olmasa da, İran ile yaşanan son çatışma ittifak içindeki gerilimleri daha da alevlendirdi. ABD Başkanı, Avrupa müttefiklerini Washington'u askeri anlamda desteklememekle, özellikle de Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma çabalarına katılmayı reddetmekle sert bir şekilde eleştiriyor. Askeri harcamalar ise ülkeler arasındaki en büyük sürtüşme noktalarından biri olmaya devam ediyor. Trump, ABD'nin diğer ülkeleri korumak için NATO'ya en çok parayı harcamasını, karşılığında ise hiçbir fayda elde etmemesini tam anlamıyla 'saçma' olarak nitelendiriyor. Bu durum, toplantıların askeri stratejiden ziyade siyasi bir çekişmeye dönüşmesi riskini barındırıyor.

Uzmanlar, ABD'nin NATO'ya karşı tutumunun önemli ölçüde değiştiğini kabul etse de, yasal ve siyasi engeller nedeniyle ülkenin ittifaktan tamamen çekilme ihtimalinin düşük olduğunu ifade ediyor. ABD Senatosu'ndan üçte iki çoğunluk veya Kongre'den bir yasa gerektiren bu formalite, özellikle yaklaşan kritik ara seçimler göz önüne alındığında kısa vadede gerçekleşmesi zor bir senaryo. Washington'daki her iki büyük partinin geniş kesimleri de Avrupa'nın güvenliğinde aktif kalmak ve NATO'daki anahtar rolü sürdürmek konusunda hemfikir. Yine de Carnegie Uluslararası Barış Vakfı analistleri, Avrupalıların on yıllardır süren ittifak temelli güveni geri kazanmaktan umutlarını kestiğini belirtiyor.

Avrupalı liderlerin bu zirveden tek beklentisi, yaşanan bu zorlu geçiş sürecinde daha öngörülebilir bir yol haritası çizilebilmesi. Avrupa, ABD'nin kıtaya olan bağlılığının değiştiğini kabullenmiş durumda; artık tek istedikleri, bu geçişin olabildiğince düzenli ve kontrollü bir şekilde yapılması. Uzmanlar, ABD öncülüğünden Avrupa öncülüğüne geçişte yaşanabilecek bir aksamanın, ciddi bir caydırıcılık ve savunma boşluğu doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Öte yandan, Rusya'nın Ukrayna işgali sonrası Avrupa savunma sanayiindeki kırılganlık ortaya çıkmış ve Avrupa ülkelerinin stratejik özerklik arayışı hız kazanmıştır. 2020 ile 2025 yılları arasında savunma harcamalarını yüzde 62 artıran Avrupa'nın, istihbarat, lojistik ve uzun menzilli vuruş gibi kritik alanlarda hâlâ ağır bir şekilde ABD'ye bağımlı olduğu gerçeği değişmiyor.