UNESCO'dan Kritik Uyarı: Eğitim Son Decades'ın En Derin Krizini Yaşıyor

Birleşmiş Milletler'e bağlı UNESCO tarafından hazırlanan yeni bir rapor, küresel eğitim sisteminin son on yılların en ciddi finansal krizlerinden birini yaşadığını ortaya koyuyor. Uluslararası toplumun eğitim alanına yaptığı mali yardımların 2023 ile 2027 yılları arasında yüzde 30 oranında azalabileceği tahmin ediliyor. Bu dramatik düşüş, özellikle düşük ve orta gelirli ülkeleri derinden etkileme potansiyeline sahip. Dünya liderleri ve alan uzmanları, bu derinleşen krizi ele almak ve çözüm yolları bulmak amacıyla Eğitimin Dönüşümü Zirvesi'nde (TES+4) bir araya geldi. Geliştirilecek ortak politikaların, küresel eşitsizliklerin artmasını engellemek için hayati derecede önemli olduğu vurgulanıyor.

Kurumun Global Eğitim İzleme raporuna göre, uluslararası eğitim yardımları 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 8 oranında daraldı. Temel eğitimi kapsayan okul öncesi, ilkokul ve ortaokul seviyelerinde ise bu finansman kesintisi çok daha sert bir şekilde yüzde 15'e ulaştı. Orta gelirli ülkeler, 2023 yılından bu yana aldıkları eğitim fonlarının yüzde 21'inden fazlasını kaybetti. Afganistan, Liberya, Mali ve Nijer gibi devletlerde ise fonlardaki kesinti endişe verici bir biçimde yüzde 40 eşiğini aştı. Eğitim, kalkınma yardımları içinde son yirmi yılın en düşük seviyesi olan yalnızca yüzde 7.5'lik bir pay alır hale geldi.

Eğitim yatırımlarındaki bu sert düşüşün yanında, devletlerin üzerindeki devasa borç yükü de sistemi olumsuz etkileyen ana faktörler arasında yer alıyor. Zirvede sunulan 'Borç ve Eğitim' analizine göre, dünyada 6.1 milyar insanın yaşadığı 113 ülke, eğitim harcamalarından daha fazla bir meblağı kamu borçlarının ödenmesine ayırıyor. Düşük gelirli devletlerde borç ödemeleri, eğitim bütçelerinin neredeyse dört katına ulaşmış durumda. En çok borçlanan on sekiz ülkede ise borç servisi giderleri, eğitim sistemlerine ayrılan rakamların en az beş katı seviyesinde seyrediyor. UNESCO, bu durumun bütçe denklemi içinde maalesef öğretmen maaşları gibi sabit ve tekrarlayan giderlere sahip eğitimin ilk feda edilen sektör olmasına yol açtığı uyarısını yapıyor.

Krizin küresel boyutuna dikkat çekenBirleşmiş Milletler verileri, düşük ve alt-orta gelirli ülkelerde yıllık eğitim finansmanı açığının yaklaşık 97 milyar dolara ulaştığını gösteriyor. Bu devasa açık hızla büyümeye devam ederken, askeri harcamalarla eğitim yatırımları arasındaki orantısızlık da dikkat çekiyor. Öyle ki, dünya devletlerinin 2025 yılında sadece askeri savunmaya harcadığı 37 saatlik miktarın, bir yıl boyunca eğitime yapılan tüm uluslararası yardıma bedel olduğu belirtiliyor. Uzmanlar, kriz dönemlerinde bütçe kısıntısına uğrayan eğitimin uzun vadede ekonomik büyümeyi ve sosyal kalkınmayı doğrudan baltaladığını ifade ediyor. Bu nedenle eğitim fonlarının kısıntısının, aslında ülkelerin geleceğine vurulan büyük bir darbe olarak değerlendirilmesi gerektiği savunuluyor.

Hükümetlere pratik çözümler sunmak amacıyla UNESCO, ülkelerin dış borçlarının bir kısmını eğitim yatırımlarına dönüştürmelerine imkan tanıyan teknik bir rehber yayımladı. Fildişi Sahili ile Fransa arasında imzalanan ve 30 bin öğrenciye fayda sağlayan okul inşası anlaşması bu sistemin başarılı örneklerinden biri. Ayrıca, Mısır'ın Almanya'ya olan borcunu okul beslenme programlarına çevirmesi ve İspanya ile Peru arasındaki borç dönüşümü projesi de modelin etkililiğini kanıtlıyor. Zirvede ayrıca, yapay zekanın eğitim süreçlerine entegrasyonu ve öğretmenlerin rolünü azaltmadan teknolojinin nasıl kullanılacağı masaya yatırıldı. İklim değişikliği ve küresel krizlerin eğitim sistemleri üzerindeki yıkıcı etkilerinin ele alındığı etkinlik, 2030 sonrası küresel eğitim gündemini şekillendirmesi açısından büyük bir önem taşıyor.