Yüksek Mahkeme Bağımsız Kurumları İşlevsiz Kıldı: Kongre'nin Sırası

Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemi'nin son dönemde aldığı kararlar, ülkenin idari yapısındaki güç dengesini köklü bir şekilde değiştirme potansiyeli taşıyor. Pazartesi günü açıklanan Trump v. Slaughter davası kararı, başkanın bağımsız kurumların liderlerini herhangi bir geçerli sebep göstermeksisir, tamamen kendi inisiyatifiyle görevden almasına olanak tanıyor. 6'ya 3 karşı oyyla alınan bu tarihi karar, 1935 yılından bu yana yürürlükte olan bir önceki emsal kararını geçersiz kılarak Federal Ticaret Komisyonu üyesi Rebecca Slaughter'ın görevden alınmasını onayladı. Bu durum, bir kurum başkanının başkanın arkadaşlarına, akrabalarına veya siyasi bağışçılarına karşı gelen kararlar aldığı için işten çıkarılmasının artık yalnızca bir ihtimal değil, somut bir gerçeklik haline geldiği anlamına geliyor. Yüzyıldan fazla bir süredir Amerikan yürütme organının ayrılmaz bir parçası olan bağımsız kurumların yapısı, bu kararla birlikte ciddi bir işlevsizleşme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.

Bağımsız kurumlar, Amerikan halkının günlük yaşamında kritik bir rol oynamaktadır ve işçileri, tüketicileri korumanın yanı sıra medyayı düzenlemek gibi hayati fonksiyonlara sahiptir. Kongre, bu kurumların siyasi baskılardan uzak bir şekilde, yalnızca uzmanlık ve bilimsel verilere dayanarak karar vermesini sağlamak amacıyla onları bağımsız bir statüde yaratmıştır. Ancak Yüksek Mahkeme'nin bu yeni kararı, bu kurumların işleyişine doğrudan siyaseti ve potansiyel yolsuzluğu dahil etme riskini barındırmaktadır. Başkanların, siyasi müttefiklerini veya bağışçılarını hedef alan soruşturmalardan hoşlanmadıklarında bu kurumları fiilen kapatabilmeleri veya işlevsiz hale getirebilmeleri artık mümkündür. Bu durum, uzmanlık temelli düzenlemenin yerini keyi yönetim ve siyasi sadakat kontrolüne bırakması nedeniyle demokratik kurumların temeline derin bir darbe vurmaktadır.

Söz konusu kararın işçilerin hakları üzerindeki yıkıcı etkileri ise şimdiden endişe konusudur. İşverenler ve çalışanlar arasındaki toplu iş sözleşmesi anlaşmazlıklarını çözmekle görevli Ulusal İş İlişkileri Kurulu (NLRB), bu kararın ardından siyasi inisiyatiflere açık hale gelmiştir. Kurul üyeleri artık görevlerini sürdürebilmek için, onları her an kovabilecek olan başkanın siyasi çıkarlarına bağlı bir konuma düşürülmüştür. Bu da sendikaların, işçilerin ve hatta şirketlerin kurumun aldığı kararların hukukun en iyi yorumuna mı yoksa siyasi bir angajmana mı dayandığını asla tam olarak bilemeyecekleri anlamına gelmektedir. Nitekim, bu yılın başlarında NLRB'nin Elon Musk'ın şirketi SpaceX'e yönelik bir şikayeti yetki eksikliği gerekçesiyle reddetmesi gibi olaylar, artık tamamen siyasi bir mercek altında değerlendirilecektir.

Uzmanlar ve hukuk çevreleri, bu gelişmelerin kurumların tarafsızlığına olan kamu güvenini derinden aşındıracağı konusunda hemfikirdir. Bağımsız kurumların liderlerinin korku içinde karar vermek zorunda kalmaları, tehlikeli ürünlerin onaylanması veya tüketici haklarının göz ardı edilmesi gibi felaket senaryolarını gündeme getirmektedir. Yargıç Sonia Sotomayor dahil olmak üzere muhalif yargıçlar, bu tür kararların Amerikan yargı ve idari sisteminin vaadlerini yok ettiğini belirterek büyük bir tepki göstermişlerdir. Yargıtay aşamalarında bile siyasi baskıların geçerli olabileceği bir ortamda, hukukun üstünlüğü ilkesinin zarar görmesi kaçınılmazdır. Kamuoyu, kurumların kararlarının arkasında yatan asıl motifleri sorgulamaya başladığında, düzenleyici kurulların meşruiyeti hızla zayıflayacaktır.

Tüm bu gelişmeler ışığında, Kongre'nin kamuoyunu korumak adına derhal harekete geçmesi ve yeni yasal düzenlemeler yapması gerektiği sıkça vurgulanmaktadır. Yasama organının atması gereken ilk adım, bireylerin haklarının ihlal edildiği durumda mahkemelere başvurabilmesi için yasal zemin oluşturmaktır. Ulusal İş İlişkileri Yasası gibi kurumların varlığını düzenleyen mevzuatlar kapsamında, tüketicilerin ve işçilerin haklarını doğrudan yargıya taşıyabilmesi sağlanarak kurumlardaki siyasi zayıflama bir nebze olsun telafi edilebilir. Aksi takdirde, siyasi liderlerin keyfi kararları karşısında halkın yapabileceği çok az şey kalacaktır. Kongre'nin bu ataleti aşması ve yargı erkinin aşırı genişlemesine karşı yasama ve halk adına bir denge kurması, Amerikan demokrasisinin geleceği için elzem görünmektedir.