Yargıtay Üç Kritik Kararla Başkanlık Yetkilerini Sınırlandırdı

Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi, mevcut yargı döneminin sonuna yaklaşırken üç büyük davayla ilgili tarihî kararlar açıkladı. Mahkeme, bu kararların ikisinde Trump yönetiminin aleyhine, birinde ise lehine hüküm kuran bölünmüş oylar ortaya koydu. Özellikle posta yoluyla oy kullanma usulü ve Federal Rezerve üyelerinin görevden alınması konularında başkanlık yetkileri kısıtlanırken, Federal Ticaret Komisyonu davasında güçlü bir şekilde genişletildi. Söz konusu kararlar, ABD'de yürütme organının bağımsız kurumlar üzerindeki otoritesinin sınırlarını yeniden çizmesi açısından büyük bir önem taşıyor. Yüksek Mahkeme'nin bu son kararları, ülkenin idari ve siyasi yapısı üzerinde derin ve uzun süreli etkiler bırakacak nitelikte.

Mississippi eyaletinin seçim günü damgalanan ancak sonradan alınan posta oylarına tanıdığı beş günlük ek süre, 5-4'lük bir oylamayla geçerli kabul edildi. Mahkeme, anayasanın seçim düzenlemelerini federal hükümete değil eyaletlere bıraktığı gerekçesiyle Trump yönetiminin itirazını reddetti. Republican National Committee ile Watson arasında geçen davada konuyu değerlendiren çoğunluk, eyaletlerin kendi seçim yasalarını belirleme konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip olduğuna hükmetti. Bu kararla birlikte, söz konusu kuralın en azından gelecek ara seçimlere kadar yürürlükte kalması kesinleşmiş oldu. Trump yönetimi, Mississippi'nin Cumhuriyetçi çoğunluklu yasama organı tarafından çıkarılan bu yasayı seçim güvenliği gerekçesiyle askıya almaya çalışmıştı.

Yüksek Mahkeme ayrıca, Federal Rezerve Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook'un ilgili davalar sonuçlanana kadar görevden alınmasını engelledi. Trump yönetimi, Cook hakkında ipotek dolandırıcılığı iddialarını öne sürerek onu işten çıkarma girişiminde bulunmuştu. Ancak Baş Yargıç John Roberts'ın yazdığı ve yine 5-4'lük bir oylama ile kabul edilen kararda, bu tür bir görevden almanın Merkez Bankası'nın siyasi müdahalelerden korunması gerektiği yönündeki ulusal geleneklere aykırı olduğu vurgulandı. Mahkeme, yürütme organının tutumunun, kurumun "haklı neden" ile korumasını keyfi bir iş ilişkisine dönüştüreceğini ifade etti. Gerekçeli kararda, Kongre'nin çıkardığı yasanın ve yüzyıllardır süregelen bankacılık geleneğinin bu tür siyasi baskılara izin vermediği açıkça belirtildi.

Diğer yandan Mahkeme, Federal Ticaret Komisyonu (FTC) yetkililerinin yalnızca "haklı bir neden" varlığında görevden alınabileceğine hükmeden eski bir federal yasayı iptal etti. 6-3'lük bir oylama ile alınan bu karar, Trump yönetiminin FTC yetkililerini keyfi olarak işten çıkarabilmesinin önünü açtı. "Bütünsel yürütme" (unitary executive) teorisini savunanlar için büyük bir zafer olarak değerlendirilen bu hüküm, daha önceki bir Yüksek Mahkeme kararını da geçersiz kıldı. Bu emsal karar sayesinde, başkanın düzinelerce bağımsız federal kurum üzerindeki kontrol yetkisi önemli ölçüde artmış oldu. Böylece yürütme organının, bağımsız kurumlardaki atamaları ve görevden almaları kendi siyasi vizyonuna göre şekillendirme kapasitesi resmiyet kazandı.

Yüksek Mahkeme'nin yoğun gündemi sadece bu üç temel meseleyle sınırlı kalmıyor. Buna ek olarak, doğuştan vatandaşlık hakkı, transseksüel sporcuların müsabakalara katılım şartları ve seçim finansmanı gibi oldukça tartışmalı konulardaki kararların da Salı günü açıklanması bekleniyor. Bu yaklaşan hükümlerin de toplumsal tartışmaları alevlendirmesi ve siyasi dengeleri etkilemesi kesin gözüküyor. Tüm bu emsal kararlar, ABBAnın hukuki ve idari çerçevesinin yeniden şekillenmesinde Yüksek Mahkeme'nin ne kadar belirleyici bir rol oynadığını gözler önüne seriyor. Önümüzdeki günlerde açıklanacak yeni kararlarda ideolojik ayrışmanın benzer şekilde süreceği ve ülkede derin sonuçlar doğuracağı tahmin ediliyor.