ABD-İran Gerilimi Yeniden Tırmanırken Brezilya Yakıt Sübvansiyonunu Uzatmak Zorunda Kalabilir

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki askeri ve siyasi gerilimlerin yeniden tırmanması, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyen önemli bir gelişme olarak öne çıkıyor. Bu çatışma ortamında brent petrol fiyatları, savaş öncesi seviyelere geri çekilme eğiliminden hızla vazgeçti. Varil fiyatları, kısa bir süre önce 60 dolar seviyelerinde gezinirken, Orta Doğu'daki yeni askeri hamlelerin ardından 80 dolar civarına yükselerek yeni bir zirve-testi sürecine girdi. Bu sert fiyat artışı, özellikle enerji ithalatına bağımlı ülkelerin ekonomik Dengelerini sarsma potansiyeli taşıyor. Söz konusu küresel dalgalanma, güney yarımküredeki büyük ekonomilerden biri olan Brezilya'nın iç piyasa yakıt politikalarını da derinden etkiliyor.

Brezilya hükümeti, küresel petrol fiyatlarındaki bu öngörülemez yükseliş nedeniyle benzin ve motorin gibi temel yakıtlar üzerindeki devlet sübvansiyonlarını kaldırma planını ertelemek zorunda kalıyor. Ülkenin maliye bakanı geçtiğimiz hafta, litre başına 0,44 Brezilya Reali olan benzin sübvansiyonunun bu hafta itibarıyla sonlandırılacağını ve piyasanın kendi dinamiklerine bırakılacağını açıklamıştı. Ayrıca daha önce kısmen azaltılan motorin (dizel) desteğinin tamamen lağvedilmesi de gündemdeydi. Ancak uluslararası emtia fiyatlarındaki yeni sıçrama, hükümeti bu kararları yeniden değerlendirmeye ve süreç yavaşlatmaya itti. Yetkililer, eğer hammaddede Nisan ayındaki gibi yüksek bir seyir yeniden yaşanırsa, motorin için yeni sübvansiyon düzenlemelerine gidilebileceğini dahi gündeme getiriyor.

Brezilya devlet petrol şirketi Petrobras, hükümetin bu sübvansiyon programının en büyük ve en kritik paydaşı olarak öne çıkıyor. Şirkete, uluslararası borsalardaki aşırı fiyat oynamalarının Brezilya halkına yansımasını engellemek amacıyla bugüne kadar 4,7 milyar Real kaynak aktarıldığı biliniyor. Hükümet şimdiye kadar motorin sübvansiyonundan litre başına 0,35 Real'lik bir kısmını çekmiş olsa da, halihazırda 1,12 Reallik devlet desteği sürdürülüyor. Benzin fiyatlarındaki indirim beklentisi de uluslararası konjonktürün netleşmesine bağlı olarak askıya alındı. Yatırımcılar ve piyasa analistleri, Petrobras'ın新 fiyatlandırma politikasının tamamen Orta Doğu'daki savaşın seyrine bağlı olduğunu ifade ediyor.

Küresel fiyat artışlarının başrolünde ise ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik açıklamaları bulunuyor. Trump, İran'a yönelik yeni ve kapsamlı yaptırımlar ile askeri operasyonların petrol fiyatlarını kaçınılmaz olarak yukarı yönlü etkileyeceğini şimdiden kabul ettiklerini belirtti. Suriye devlet başkanı ile Ankara'da düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Trump, her ABD saldırısında petrol fiyatlarının arttığını, ancak bunun kabul edilebilir bir durum olduğunu savundu. Irani nükleer faaliyetlerin durdurulması konusunda kararlı olduklarını ve ihtiyaç duyulursa yeni saldırıların gece boyunca sürebileceğini vurgulayan ABD Başkanı, kara operasyonu düzenleme ihtimalini ise şimdilik uzak gördü. Ayrıca, Ulusal Hazine Bakanı Scott Bessent tarafından, küresel kriz ortamında ABD petrolünün bir risk primi ile prim yapısıyla işlem görmesi gerektiği yönünde talepler dile getirildi.

Tarafların tavizsiz tutarı, bölgesel ve küresel ticaret için büyük bir kriz kapasitesi barındırıyor. İran devlet medyası tarafından aktarılan son bilgilere göre, Tahran yönetimi herhangi bir yeni Amerikan saldırısı durumunda misilleme kapasitesini iki katına çıkararak acımasız bir karşılık vereceği konusunda uyarılarda bulundu. Daha da önemlisi, küresel petrol ticaretinin omurgasını oluşturan ve çok kritik bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatma tehdidi masaya yatırıldı. İran kaynakları, bölgede yaşanacak en ufak bir askeri harekette bu stratejik deniz yolunu keserek dünya petrol akışını durduracaklarını net bir şekilde dile getirdi. Eğer böyle bir senaryo gerçekleşirse, boğazın tekrar açılması ancak İslamabad mutabakat memorandumu çerçevesinde tanımlanacak yeni siyasi ve diplomatik şartların yerine getirilmesine bağlı olacağı bildirildi.