Avrupa Birliği Sırbistan'ın Üyelik Sürecini Askıya mı Alıyor?

Avrupa Birliği'ne üyelik müzakereleri kapsamında Sırbistan'ın karşısında ciddi bir engel ortaya çıktı; Hollanda, İsveç ve üç Baltık devleti (Estonya, Letonya ve Litvanya) olmak üzere en az beş AB üyesi ülke, Sırbır'ın katılım sürecindeki ilerlemesini bloke ediyor. Bu ülkeler, rekabet ve kapsayıcı büyümeyi ele alan Küme 3'ün (Cluster 3) açılmasına karşı çıkıyorlar. Hollanda'nın tutumu Radyo Free Europe tarafından resmi olarak doğrulanırken, bu durum Sırbistan'ın AB entegrasyonu yolunda şimdiye kadar karşılaştığı en ciddi diplomatik krizlerden biri olarak değerlendiriliyor. Söz konusu ülkeler, Sırbış'ın Avrupa değerlerine ve reform gerekliliklerine yeterince bağlı olmadığı kanaatinde. Uzmanlar, bu çok sayıdaki ülkenin blokajının alışılmadık bir durum oluşturduğunu ve Belgrad için kritik bir alarm sinyali taşıdığını vurguluyor.

Müzakerelerin donmasında birden fazla temel neden öne çıkıyor; bunların başında hukukun üstünlüğü, insan hakları, ifade özgürlüğü ve seçim koşullarındaki mevcut durum ile ilgili ciddi endişeler geliyor. Ancak en belirgin ve tartışmalı konulardan biri, Sırbistan'ın dış politikası ve Rusya'ın yaklaşımıdır. Belgrad yönetiminin, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Moskova'ya karşı yaptırım uygulamamış olması, AB ülkelerinin tepkisini doğrudan çekmiş durumda. Avrupa Birliği'nin ortak dış ve güvenlik politikasıyla bu kadar uyumsuz bir tutum sergilenmesi, Aralık 2021'den bu yana katılım müzakerelerinin pratik olarak durmasına neden olan ilk ve en büyük sorun olarak kayıtlara geçti. Üstelik Avrupa Komisiyonu'nun son değerlendirmelerine göre, hukukun üstünlüğü alanındaki durumun daha da kötüleştiği belirtiliyor.

Tartışmalı Küme 3, toplam sekiz farklı müzakere fasılını kapsıyor ve Avrupa Komisiyonu aslında 2021 yılında Sırbistan'ın bu kümenin açılması için gerekli koşulları yerine getirdiğine kanaat getirmişti. Ancak birlik içindeki işleyiş kuralları gereği, herhangi bir kümenin açılabilmesi veya kapatılabilmesi için tüm üye devletlerin oybirliğiyle onay vermesi şart. Bu mekanizma, AB'nin genişleme sürecinde tek bir ülkenin bile veto hakkına sahip olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Sırbistan'ın süreci ilerletebilmek için sadece Avrupa Komisyonu'nun değil, itirazcı ülkelerin de ikna edilmesi ve onayının alınması gerekiyor.

Balkans Forward vakfının kurucu yöneticisi Goran Miletić, Hollanda'nın bu sert tutumunu beklenmedik bir gelişme olarak görmüyor; çünkü Hollanda, geleneksel olarak Batı Balkanlar'da hukukun üstünlüğü konusuna en çok odaklanan AB üyesi olarak biliniyor. Miletić'e göre, Hollanda'nın bölgedeki diplomatik misyonlarında bu alanda görev yapan özel yetkililer bulunuyor ve bu kişiler sahada yaşananları yakından takip ediyor. Bu derin içgörü sayesinde, Hollanda söz konusu ülkede gerçek bir ilerleme kaydedilmediği sürece kâğıt üzerindeki vaatlere kanmıyor. Miletić, bu durumu "önce sorun yaratıp sonra onu çözüyormuş gibi yapma" stratejisinin artık Avrupa'da kabul görmediği şeklinde yorumluyor.

Öte yandan, bölgeyle geçmişte daha hoşgörülü bir yaklaşım sergileyen İsveç'in de itirazcılar saflarına katılması dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Baltık ülkeleri ise doğrudan Rusya ile bağlantılı olarak Sırbistan'ın tutumundan rahatsızlık duyarken, İsveç'in durumu Belgrad'ın Avrupa entegrasyonu için en ufak bir çaba bile göstermediği algısıyla ilişkilendiriliyor. Sırbistan'daki Avrupa Sorunları Enstitüsü Direktörü Naim Leo Beşiri, bu beşli blokajın sıradan bir diplomatik anlaşmazlık olmadığını ve kaynağının derin bir sistemsel güven bunalımı olduğunu ifade ediyor. Tüm bu gelişmeler, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić yönetimine olan inancını giderek daha fazla yitirdiğini ve Sırbistan'ın üyelik hayalinin önemli bir askıya alındığını gözler önüne seriyor.