DSÖ Uyarısı: Küresel Kanser Salgını ve Artan Eşitsizlikler

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), küresel kanser durumuna ilişkin shock edici yeni bir raporu kamuoyuyla paylaştı. Bu rapor, kanserin önlenmesi ve kontrolüne dair dünyada şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı değerlendirmeyi sunuyor. Yapılan araştırmalara göre, dünya nüfusunun yüzde 90'ından fazlası hayatı boyunca en az bir kez kanserden doğrudan ya da bir akrabası aracılığıyla dolaylı olarak etkilenecek. Ayrıca her beş kişiden birinin yaşamı süresince bir tür kansere yakalanması bekleniyor. Bu veriler, kanserin artık tek bir bölgenin değil, tüm insanlığın ortak ve acil bir sorunu haline geldiğini açıkça ortaya koyuyor.

Kanser, dünya çapında her gün 26 bin kişinin ölümüne neden olarak kardiyovasküler hastalıklardan sonra en ölümcül ikinci sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. Mevcut durumda yılda 20,6 milyon yeni kanser vakası tespit edilirken, bu sayı her geçen yıl artış eğilimi gösteriyor. Tıbbi tedavilerdeki ve önleyici sağlık hizmetlerindeki ilerlemelere rağmen, önümüzdeki yıllarda daha fazla insanın bu hastalıktan mustarip kalması ve hayatını kaybetmesi öngörülüyor. Uzmanlar, küresel nüfusun yaşlanması ve risk faktörlerinin çeşitlenmesi nedeniyle durumun daha da kötüye gidebileceği uyarısında bulunuyor. DSÖ verileri, 2050 yılına kadar yıllık kansere bağlı ölümlerin 35 milyona ulaşabileceğini tahmin ediyor.

Raporun en çarpıcı bölümlerinden biri, kanser survie oranlarındaki devasa ekonomik eşitsizliklere dikkat çekmesi. Yetkililer, bir hastanın hayatta kalma şansının kanserin türünden çok, hastanın yaşadığı ülkeye ve o ülkenin ekonomik durumuna bağlı olduğunu vurguluyor. Örneğin, yüksek gelirli ülkelerde meme kanseri teşhisi konan kadınların yüzde 85'inden fazlası teşhisten sonraki beş yıl boyunca hayatta kalırken, bu oran düşük gelirli ülklerde yüzde 30'un altına düşüyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerde temel onkolojik ilaçlara erişim oldukça sınırlı kalırken, zengin ülkeler bu ilaçlara çok daha kolay erişebiliyor. Bu durum, küresel sağlık sistemlerindeki adaletsizliğin insan hayatlarını doğrudan nasıl belirlediğini gözler önüne seriyor.

Cinsiyete göre değerlendirildiğinde, akciğer kanseri her iki cinsiyette de en sık görülen ve en yüksek ölüm oranına sahip kanser türü olarak öne çıkıyor. Erkeklerde akciğer kanserini prostat ve kolon kanserleri izlerken, kadınlarda en yaygın türler meme, akciyer ve kolon kanseri olarak sıralanıyor. Raporda, tütün tüketimini azaltmaya yönelik halk sağlığı politikalarının başarılı sonuçlar verdiği ve 2010 yılından bu yana tütün kullanımında yüzde 27'lik bir düşüş sağlandığı belirtiliyor. Bunun yanı sıra genişleyen aşılama programları, su ve hijyen koşullarındaki iyileştirmeler sayesinde enfeksiyon kaynaklı kanserlerde de bir düşüş trendi gözlemleniyor. Ancak DSÖ, vakaların neredeyse yüzde 40'ının önlenebilir risk faktörlerinden kaynaklanmasına rağmen yeterince hayat kurtarılamadığını ifade ediyor.

Hastaların ve bakım verenlerin yaşadığı sosyal ve psikolojik sıkıntılar da raporda önemli bir yer tutuyor. DSÖ'nün kanser hastaları arasında yaptığı ilk ankete göre, hastaların en az yüzde 45'i ciddi ekonomik zorluklar yaşadığını belirtirken, daha fazlası mental sağlık sorunlarıyla mücadele ettiğini ifade ediyor. Ayrıca hastalara bakan kişilerin büyük bir kısmı, ödenmemiş bir iş yükü ve sosyal izolasyon gibi ağır yükler taşıdıklarını dile getiriyor. Bu kapsamlı verilere dayanarak DSÖ, kanserle mücadelenin siyasi bir öncelik haline getirilmesini, tedavi hizmetlerine yapılan yatırımların artırılmasını ve bağışıklama programları ile tütün kontrolünün sürdürülmesini tavsiye ediyor. Uzmanlar, küresel kanser krizinin çözümünün yalnızca tıbbi girişimlerle değil, aynı zamanda kapsamlı sosyal politikalarla da mümkün olduğunu savunuyor.