Hindistan Yargısı Kriz Derinleşmeden Denetlenmeli

Hindistan yargı sistemindeki kriz, artık sadece bekleyen davalar ve gecikmiş duruşmalar meselesi olmaktan çıkmıştır. Ülkenin en büyük gizli ekonomik yükümlülüklerinden biri, yönetim başarısızlıklarının önemli bir kaynağı ve belki de Cumhuriyet'in karşı karşıya olduğu en az incelenmiş kurumsal zorluk haline gelmiştir. Beş kuruştan fazla bekleyen dava, ciddi yargıç eksikliği, artan tutuklu nüfusu, yükselen dava maliyetleri ve sözleşme uygulamasına olan güvenin azalmasıyla birlikte, yargıdaki gecikmeler topluma muazzam sosyal, ekonomik ve anayasal maliyetler yüklemektedir. Sonuçlar mahkeme salonlarının çok ötesine uzanarak yatırımı, iş dünyası güvenini, cezaevi yönetimini, yönetişimi, sosyal adaleti ve kurumlara olan kamu güvenini etkilemektedir.

Bu derinlemesine inceleme raporu, Hindistan Sayıştay Başkanı (CAG) tarafından yargı yönetiminin dikkatlice tasarlanmış bir performans denetiminin, yargısal karar alma sürecine müdahale etmeden, çağdaş Hindistan'daki en önemli hesap verebilirlik uygulamalarından birini temsil edebileceğini savunmaktadır. Ancak daha büyük soru, CAG'ın kendisinin yönetişimin son büyük denetlenmemiş alanına girme kurumsal iştahını koruyup korumadığıdır. Hindistan bugün dünyanın en büyük demokrasisi olabilir, ancak giderek dünyanın en büyük bekleme odalarından biri haline gelmektedir. Vatandaşlar kefalet için, işletmeler sözleşme uygulaması için, hükümetler arazi edinme anlaşmazlıklarının sonuçlanması için, kaza mağdurları tazminat için, aileler miras anlaşmazlıklarının bitmesi için beklemekte ve tutuklu yargılananlar genellikle verilen cezalardan daha uzun süren duruşmaları beklemektedir. Geciken adalet, gecikmenin kendisi kurumsallaştığı için artık ulusu şok etmemektedir. Bir zamanlar istisnai bir başarısızlık olarak görülen şey, artık yasal yönetimin rutin bir özelliği haline gelmiştir.

Krizin ölçeği artık rutin bir yığılma olarak reddedilemeyecek kadar büyüktür. Ulusal Yargı Veri Ağı'na (NJDG) göre, bölge ve alt mahkemeler tek başına yaklaşık 4,96 crore bekleyen dava taşımaktadır ve bunların yaklaşık 3,84 crore'u ceza, 1,13 crore'u hukuk davasıdır. Yüksek Mahkeme'nin kendi NJDG'si, temyiz mahkemesinde 93.000'den fazla bekleyen dava olduğunu göstermektedir. Nisan 2026'daki bir Rajya Sabha yanıtı, 9 Mart 2026 itibarıyla NJDG verilerine dayanarak, Yüksek Mahkemelerde 64,01 lakh ve alt mahkemelerde 4,95 crore bekleyen dava olduğunu belirtmiştir. Bir araya getirildiğinde, Hindistan bir birikimle değil, adli bir çığla karşı karşıyadır. İnsani maliyet daha da rahatsız edicidir. NCRB'nin Hapishane İstatistikleri Hindistan 2022, Hindistan'ın 5,73.220 mahkumundan 4,34.302'sinin tutuklu yargılandığını ve hapishane nüfusunun yüzde 75,8'ini oluşturduğunu, hapishanelerin ise yüzde 131,4 doluluk oranıyla çalıştığını göstermiştir. Bu, Hindistan hapishanelerinin sadece aşırı kalabalık olmadığı, aynı zamanda büyük ölçüde yargılama sürecinin yavaş olması nedeniyle aşırı kalabalık olduğu anlamına gelmektedir.

Birkaç Yüksek Mahkeme önemli yargıç boşluklarıyla çalışırken, duruşma mahkemeleri yargıç, savcı, mahkeme personeli ve altyapı eksiklikleriyle mücadele etmektedir. Hindistan, büyük demokrasiler arasında en düşük yargıç-nüfus oranlarından birine sahip olmaya devam etmektedir. Hukuk Komisyonu on yıllar önce ülkenin milyon nüfus başına elli yargıca doğru ilerlemesini tavsiye etmişti, ancak fiili mevcudiyet önemli ölçüde daha düşük kalmıştır. Yargının kendi liderliği defalarca sorunun ciddiyetini kabul etmiştir. Eski CJI N. V. Ramana, hükümetleri 'en büyük davacılar' olarak nitelendirerek bekleyen davaların yaklaşık yüzde 50'sini oluşturduklarını ve 'dava patlamasını' yürütme ve yasama organlarının çeşitli kanatlarının performans göstermemesine bağlamıştır. Eski CJI Sanjiv Khanna, göreve başlar başlamaz, dava birikimlerinin azaltılması, davaya uygun fiyatlı erişim ve karmaşık yasal prosedürlerin basitleştirilmesini temel öncelikler olarak belirlemiştir.

Gecikmeli adaletin gizli ekonomik maliyetleri nadiren hükümet hesaplarında görünmektedir. Ulusal gelir istatistikleri, dava nedeniyle ertelenen yatırımların değerini yakalamamaktadır. Bütçe belgeleri, gecikmiş arazi edinimi, çözülmemiş vergi anlaşmazlıkları ve hükümetin en büyük davacı olduğu diğer davalardan kaynaklanan maliyetleri tahmin etmemektedir. Yargı gecikmesi, sözleşmelerin makul süreler içinde uygulanamaması nedeniyle ekonomik büyümeyi olumsuz etkilemektedir. Yatırımcılar daha yüksek risk primleri talep etmektedir. Ticari anlaşmazlıklar iş döngülerinden daha uzun sürmektedir. Altyapı projeleri yıllarca durmaktadır. Bankalar alacaklarını tahsil etmekte zorlanmaktadır. Hükümetler, çözülmemiş davalardan kaynaklanan koşullu yükümlülükler biriktirmektedir. Etkili bir şekilde, Hindistan sadece mali bir açık değil, aynı zamanda büyüyen bir adalet açığı biriktirmiştir. Bu rapor, CAG'ın yargı yönetimi denetiminin, yargı bağımsızlığına saygılı bir şekilde tasarlanması halinde, bu krizi ele almak için dönüştürücü bir araç olabileceğini savunmaktadır. Bununla birlikte, CAG'ın bu zorluğu üstlenme kapasitesi ve siyasi iradesi sorgulanmaktadır.