Kazakistan Elektronik Atık Projesi ile Düşük Geri Dönüşüm Oranlarını Hedefliyor

Kazakistan, hızla artan elektronik atık sorunuyla mücadele etmek için kapsamlı bir proje başlattı. Ülkede atılan telefonlar, bilgisayarlar ve ev aletleri her geçen gün daha büyük bir çevre tehdidi oluşturuyor. Ancak mevcut durumda eski elektronik eşyaların yalnızca çok küçük bir kısmı resmi olarak toplanıp geri dönüştürülebiliyor. Bu durum, hem değerli metallerin israf edilmesine hem de çevreye zararlı maddelerin yayılmasına neden oluyor. Yetkililer, bu açığı kapatmak için hem altyapıyı güçlendirmeyi hem de toplumun çevre bilincini artırmayı amaçlayan somut adımlar atmaya kararlı görünüyor.

2023 yılında Birleşmiş Milletler destekli bir raporun ortaya koyduğu veriler, sorunun büyüklüğünü çarpıcı bir şekilde gözler önüne seriyor. Söz konusu rapora göre Kazakistan, yalnızca 2019 yılında tam 136.100 metrik ton elektronik atık üretti. Buna karşın, şirketlerin resmi kayıtlarına yansıyan geri dönüşüm miktarı yalnızca 1.300 metrik ton civarında kaldı. Bu büyük uçurum, resmi istatistiklerin piyasada dolaşan atıkların yalnızca çok küçük bir bölümünü yakalayabildiğini gösteriyor. Uzmanlar, gelecekteki atık miktarının daha da artacağı konusunda uyarırken, mevcut altyapının bu büyümeyle başa çıkmakta yetersiz kalacağı belirtiliyor.

Sorunun boyutunu ele almak amacıyla Kazakistan hükümeti tarafından 30 Haziran'da Astana'da yeni bir proje resmi olarak duyuruldu. Küresel Çevre Tesisi (GEF) tarafından sağlanan 5 milyon dolarlık bir hibe ile desteklenen bu girişim, atıkların toplanması, geri dönüştürülmesi ve izlenmesi süreçlerini iyileştirmeyi hedefliyor. Kapsamlı proje kapsamında, seçilecek bazı şehirlerde ev tipi atık toplama şemaları test edilecek ve geri dönüşüm şirketlerine kapsamlı teknik destek sağlanacak. Yetkililer, bu adımların hem atık yönetim sistemini modernize edeceğini hem de sektördeki özel şirketlerin kapasitelerini önemli ölçüde artıracağına inanıyor.

Atılan elektronik cihazlar, doğru şekilde işlenmediğinde insan sağlığı ve çevre için ciddi tehlikeler oluşturan tehlikeli maddeler barındırıyor. Öte yandan, kullanım ömrü dolmuş bu cihazların içinde değerli metaller de bulunuyor. Örneğin bakır ve nikel gibi hammaddeler, cihazlar geri dönüştürülmediğinde ekonomik döngüden tamamen kayboluyor. Bu nedenle elektronik atık yönetimi, yalnızca çevre politikalarının değil, aynı zamanda endüstriyel politikaların ve hammadde tedariki konularının da ayrılmaz bir parçası olarak değerlendiriliyor. Kazakistan Çevre Kanunu, elektronik atıkların çöp sahalarına gönderilmesini açıkça yasaklamakta ve özel şirketlere teslim edilmeden önce ayrı toplanmasını zorunlu kılmaktadır.

Kazakistan'ın bu yeni girişimi, hükümet kurumlarını, iş dünyasını, geri dönüşüm tesislerini, ithalatçıları ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getirecek bir işbirliği platformu oluşturmayı da amaçlıyor. Proje kapsamında geri dönüşüm şirketlerinin ayıklama ve güvenli taşıma süreçleri geliştirilecek, tehlikeli maddelerin tespit edilmesi için yeni araçlar sunulacak ve değerli metallerin geri kazanılması teşvik edilecektir. Sürdürülebilir Kalkınmayı Teşvik Merkezi gibi sivil toplum kuruluşları, bu tür işbirliklerinin atıkları modern bir döngüsel ekonominin parçası haline getirmek için elzem olduğunu vurguluyor. Henüz pilot şehirlerin veya hedeflenen toplama miktarlarının açıklanmamış olması, projinin sahada ne kadar başarılı olacağının ilerleyen aylarda netleşeceğini işaret ediyor.