Romanya'da AB Fonlarıyla Yatırım Yapan Şirketlere Vergi Şoku: ANAF Vergi Avantajını Geri İstiyor

Romanya Vergi Dairesi (ANAF), Avrupa Birliği fonlarını kullanarak teknolojik ekipman ve yazılım satın alan ve yasal bir vergi avantajından yararlanan şirketleri geriye dönük olarak vergi denetimine tabi tutuyor. Ülkenin Vergi Kanunu'nun 22. maddesi kapsamında yeniden yatırılan kârdan elde edilen vergi muafiyeti, yıllar önce şirket sahipleri tarafından tamamen yasal bir teşvik olarak kullanılıyordu. Ancak bugün devlet, bu yatırımların AB hibeleriyle finanse edilen kısımları için muafiyeti iptal ederek milyonlarca leı (Romanya para birimi) geri isteriyor. Şirketlerin birçoğu, söz konusu denetimler sonucunda ortaya çıkan faturaların, başlangıçta elde ettikleri vergi tasarrufunu çok aştığını belirtiyor. Bu beklenmedik yük, sayısız işletmeyi iflas veya konkordato ilan etme riskiyle karşı karşıya bırakmış durumda.

Sorunun temel kaynağı, yasa metninde yapılan bir değişiklik veya yeni bir verginin getirilmesi değil, tamamen yasaların yorumlanma biçimidir. Vergi Kanunu'nun ilgili yönetmeliği, yatırımların kendi kaynakları, banka kredileri veya geri ödenmez AB fonlarıyla yapılması arasında hiçbir fark gözetmemesi gerektiğini açıkça belirtmektedir. Yıllar boyunca binlerce girişimci, yatırım yapmadan önce bu durumu ANAF'a resmi olarak sormuş ve yatırımda kullanılan paranın kaynağına bakılmaksızın teşvikten yararlanabileceklerine dair yazılı onaylar almıştır. Buna rağmen denetim aşamasında müfettişler, yatırımı finansman kaynağına göre bölmekte ve AB hibeleriyle finanse edilen kısmı vergi avantajından dışlamaktadır. Şirketler ise aynı yasaya dayanan iki zıt yorumun kendilerini ağır bir mali krizin eşiğine getirmesinden şikayetçi olmaktadır.

Mesele yalnızca yeniden hesaplanan vergi tutarlarının ödenmesiyle de sınırlı kalmıyor; işin içine giren cezalar ve faizler borcu katlanarak büyütüyor. Vergi Usul Kanunu uygulanarak geriye dönük olarak hesaplanan gecikme faizleri ve cezaları, yıllık bazda yaklaşık yüzde 36,5 gibi olağanüstü yüksek bir maliyete tekabül ediyor. Geçmişe dönük denetimlerde biriken bu ekstra yükler, birkaç yıl içinde şirketlerin asıl borç miktarını bile katlayabiliyor. Büyük şirketler için bu durum yatırım planlarını sekteye uğratıp nakit akışını bozarken, küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) için çok daha yıkıcı sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyor. Hesapların donması, haciz işlemleri ve yeni kredi bulamama riski, Romanya'daki pek çok işletme için çok somut bir tehdit haline gelmiş durumdadır.

Girişimciler, bu denetim süreçlerini açıklamak ve elde ettikleri yasal teşvikin yıllar sonra neden devasa bir borca dönüştüğünü hissedarlara ve bankalara izah etmek konusunda büyük bir çaresizlik yaşamaktadır. Bu adaletsiz ve belirsiz durum sadece mükellefleri değil, profesyonel mali müşavirleri de endişelendirmeye yetmiştir. Romanya Mali Müşavirler Odası, durumun ciddiyetini fark ederek Romanya Maliye Bakanlığı ve ANAF yönetimine resmi yazılar gönderdi. Kurum, ülke genelinde yapılan denetimlerde Vergi Kanunu'nun aynı hükmü için birbirinden tamamen farklı yorumların uygulandığını resmiyetle bildirdi. Bu yasal belirsizliğin çözülmesi ve mükelleflerin mağduriyetinin giderilmesi için acilen üst düzey bir müdahalede bulunulması istenmektedir.

Bu gelişmeler, Romanya'daki girişimciler için son derece hassas bir döneme işaret ediyor çünkü ekonominin zaten yavaşladığı, tüketimin düştüğü ve faiz maliyetlerinin hala yüksek olduğu bir dönemden geçiliyor. Piyasada faaliyetlerini askıya alan veya tamamen kapanan şirket sayısı her geçen gün artarken, bu tarzdaki ekstra ve öngörülemez vergi yükleri pek çok işletme için bardağı taşıran son damla olabilir. Devletin, kendi verdiği yazılı sözleri ve teşvikleri göz ardı ederek geriye dönük cezalar uygulaması, gelecekteki yatırımlar ve AB fonlarının kullanımı konusunda da ciddi bir güven bunalımı yaratmaktadır. Şirketler, devletin bu tutarsız tutumunun iş yapma kolaylığını ve ekonomik kalkınmayı baltaladığını savunuyor. Bu krizin nasıl çözüleceği ve AB fonlarıyla büyüyen şirketlerin kaderinin ne olacağı, Maliye Bakanlığı'nın atacağı adımlara bağlı olarak netleşecektir.